|
Lachendro, J., Zburzyć i zaorać...?
Lachendro, Jacek, Zburzyć i zaorać...? Idea założenia Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w świetle prasy polskiej 1945 – 1948. Oświęcim, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, 2007.
Książka historyka związanego z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau jest analizą i zestawieniem tekstów prasowych, ukazujących się na przestrzeni pierwszych trzech lat po zakończeniu wojny.
Autor prześledził doniesienia prasowe, artykuły i informacje dotyczące różnych koncepcji stworzenia Muzeum. Pierwsze artykuły dotyczyły - co zrozumiałe – wyzwolenia obozu przez Armię Czerwoną, pomocy udzielanej ocalonym więźniom i wspomnień obozowych. W 1945 roku, na terenie obozu odbyły się pierwsze masowe uroczystości – pogrzeb 450 więźniów (w lutym), akademia z okazji przybycia pierwszego transportu z Tarnowa (w czerwcu); we wrześniu miało miejsce uroczyste ustawienie krzyża na wspólnym grobie, a w Święto Zmarłych odprawiono wielką, żałobną uroczystość upamiętniającą ofiary obozu. W grudniu 1945 roku grupa byłych więźniów wystąpiła z propozycją utworzenia Muzeum.
Podstawowym problemem ludzi zaangażowanych w tworzenie miejsca pamięci była ochrona odnalezionych dokumentów i mienia poobozowego. Problem był tym większy, że część baraków Birkenau była rozbierana, a uzyskane stąd materiały sprzedawane, rozkradano magazyny tzw. „Kanadę”, dzieła zniszczenia dopełniali rabusie i hieny cmentarne, rozkopujące pola popiołów w poszukiwaniu złota spalonych ofiar. W tej sytuacji jak najszybsze powstanie Muzeum i otoczenie opieką terenu obozu miało zatrzymać akty wandalizmu. W pierwszej koncepcji Muzeum miało prezentować zbrodnie hitlerowskie we wszystkich okupowanych krajach, a także przedstawić historię KL Auschwitz-Birkenau, przedstawić ogrom Zagłady i ukazać warunki panujące w obozie.
|
Uroczyste otwarcie Muzeum miało miejsce 14 czerwca 1947 roku, po uroczystościach religijnych i przemówieniach udano się na teren Birkenau, by tam złożyć kwiaty na ruinach krematorium. W artykułach prasowych podkreślano wielokrotnie wstrząsające wrażenie, jakie na zwiedzających zrobiła przygotowana ekspozycja. Lecz w tym samym czasie zaczęło się akcentowanie „polskiego” charakteru obozu, na plan pierwszy wysuwając martyrologię Polaków. Coraz rzadziej wspominano o żydowskich ofiarach Zagłady, wspominając jedynie o transportach ze wszystkich krajów europejskich.
Coraz częściej w prasie pojawiały się też artykuły krytykujące istniejącą koncepcję Muzeum. Podkreślano „sztuczność” ekspozycji muzealnej w obozie macierzystym przy jednocześnie postępującej dewastacji Birkenau. Postulowano przeniesienie ciężaru ekspozycji do Brzezinki, gdyż to właśnie tam przeprowadzano masowy mord, a sterylny i zadbany obóz oświęcimski nie oddawał obrazu prawdziwej grozy. Z drugiej strony zarzucano, że wystawa jest zbyt okrutna i łowi zwiedzających „tanią sensacją i makabrą”. Najbardziej krytyczne głosy w tej sprawie zabrali J. Putrament i K. Koźniewski. W ich wypowiedziach pojawia się nawet sugestia zamknięcia Muzeum, jako placówki, która nie spełnia dobrze swojego zadania. W dyskusji, jaka przetoczyła się przez prasę, pojawił się nawet głos, aby pozostałości obozu zburzyć i zaorać.
Dodać trzeba, że w tym czasie pojawiły się pogłoski o planach ograniczenia terenu Muzeum do minimum, natomiast resztę bloków zamienić na budynki mieszkalne, a w kuchni obozowej urządzić chlewnię.
Dzięki bezkompromisowemu stanowisku dyrekcji udało się jednak utrzymać Muzeum w istniejącym kształcie i nadal rozszerzać ekspozycję o wystawy tematyczne. Doprowadzono także do odsłonięcia pomnika w Birkenau.
Zbiór artykułów prasowych, przygotowany i opracowany przez Jacka Lachendro jest wspaniałym źródłem do poznania szerokiej opinii o tym, czym powinno być Muzeum Auschwitz-Birkenau. Zgromadzone materiały ukazują jak wyobrażano sobie miejsce upamiętniające masową śmierć i wszystkie kontrowersje wokół koncepcji wystawy oraz zasad działania Muzeum.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Lachendro, J., Zburzyć i zaorać...? "
|
|
| Bartoszewski Wł. (oprac.), Tryptyk Żydowski |
| Berendt, G., Życie żydowskie w Polsce w latach 1950-1956 |
| Bergman E., Zienkiewicz O. (red), Żydzi Warszawy |
| Birenbaum H., Echa dalekie i bliskie. |
| Brzoza Cz. (oprac.), Żydowska mozaika polityczna w Polsce 1917-1927. |
| Buttaroni, S., Musiał, S.: Mord rytualny: legenda w historii europejskiej |
| Bułat M. M., Krakowski teatr żydowski. |
| Cała A. (oprac.), Ostatnie pokolenie: autobiografia polskiej młodzieży żydowskiej okresu międzywojennego. |
| Eisler, Jerzy: Polski rok 1968 |
| Eliasberg, A., Legendy Żydów polskich |
| Engelking, Barbara: "Szanowny panie gestapo": donosy do władz niemieckich w Warszawie i okolicach w latach 1940-1941. |
| Fuks M., Księga sławnych muzyków pochodzenia żydowskiego |
| Gebert K., 54 Komentarze do Tory |
| Gnatowski M. (red), Żydzi i stosunki polsko-żydowskie w regionie łomżyńskim w XIX i XX wieku. |
| Grabowski, Jan : "Ja tego Żyda znam!": szantażowanie Żydów w Warszawie 1939-1943 |
| Halkowski H., Żydowskie życie |
| Kac D., Wilno Jerozolimą było. |
| Kamiński Ł., Żaryn, J. (red.): Wokół pogromu kieleckiego |
| Kott, Jan: Kadysz. Strony o Tadeuszu Kantorze. |
| Kozioł A., Na skrzyżowaniu ulic Bożego Ciała i Rabina Meiselsa |
| Krajewski S., 54 komentarze do Tory dla nawet najmiej religijnych spośród nas |
| Kucia, M., Auschwitz jako fakt społeczny |
| Kumaniecka J., Saga rodu Słonimskich. |
| Lachendro, J., Zburzyć i zaorać...? |
| Maciejewski, Marek: Od piwiarnianego klubu do organizacji wywrotowej. Nazizm w latach 1919-1924 |
| Mello A., Judaizm |
| Michałowska A. (oprac), Gminy Żydowskie w dawnej Rzeczypospolitej. |
| Modlitewnik dla dzieci |
| Nowogródzki, E., Żydowska Partia Robotnicza Bund w Polsce 1915-1939 |
| Pakalski Z., Z dziejów polskiej i żydowskiej ulicy w Warszawie |
| Pamiętnik Rutki Laskier |
| Pemper M., Prawdziwa historia listy Schindlera |
| Piekarski P., Podręcznik pisma jidysz. |
| Piekarski P., Wojtaś D. (oprac.), Zaśpiewaj mi w jidysz. |
| Pilarczyk K., Literatura żydowska |
| Rigg, Bryan Mark : Żydowscy żołnierze Hitlera. |
| Schafft G. E., Od rasizmu do ludobójstwa. |
| Schoeps Julius (red.), Nowy leksykon judaistyczny |
| Sidur Szaarej Teszuwa |
| Slezkin Y., Wiek Żydów |
| Stern M., Co to jest Judaizm? |
| Symchowicz S., Pasierb nad Wisłą |
| Sztetł - wspólne dziedzictwo |
| Szymaniak, K. (red.): Warszawska awangarda jidysz. Antologia tekstów |
| Tora, tłum. Izaak Cylkow |
| Tora. Pardes Lauder |
| Trudne pytania w dialogu polsko-żydowskim |
| Vincent, I., Ciała i dusze |
| Vries Mzn., rab. S. Ph. De, Obrzędy i symbole Żydów |
| Willenberg S., Bunt w Treblince |
| Śpiewak P., Księga nad księgami: Midrasze |
| Świebocki H. (red.), Ludzie dobrej woli |
|