|
Eisler, Jerzy: Polski rok 1968
To już druga książka o Marcu 1968 roku autorstwa Jerzego Eislera. Pierwsza, tworzona w latach ’80 została opublikowana w 1991 roku i stanowiła pierwszą tak obszerną monografię wydarzeń marcowych. Jak przyznaje sam Autor, w latach ’80 niemożliwe było dotarcie do archiwaliów PZPR, i dlatego też, aby nakreślić obraz epoki, w znacznej mierze oparł się na rozmowach z uczestnikami tamtych wydarzeń, na pamiętnikach i artykułach prasowych. Dodatkowym problemem była konieczność jak najszerszego nakreślenia wydarzeń, które poprzedziły Marzec. Dlatego też, konieczne było pobieżne naszkicowanie polityki wewnętrznej i historii Polski, od przełomu październikowego w 1956 aż do 1968 roku. W książce z 1991 odnajdziemy więc opis podziałów frakcyjnych w PZPR, programy ugrupowań „puławian” i „natolińczyków”, dążenie do władzy „partyzantów” skupionych wokół Moczara i tworzenie się pierwszych zalążków opozycji, reakcję na List 34 i działalność Klubu Krzywego Koła.
Natomiast omawiana obecnie, najnowsza praca Eislera skupia się na samym przebiegu marcowej rewolty. Poprzez odejście od chronologicznego przedstawiania wydarzeń na rzecz ujęcia problemowego, Autor przedstawia całą złożoność omawianego okresu. Bo Marzec 1968 to nie tylko protest przeciwko zdjęciu „Dziadów” Mickiewicza, ale także okres wewnątrzpartyjnych walk, kryzys władzy, nagonka antyżydowska i antyinteligencka, zaostrzenie sporu między władzą a Kościołem na tle koncepcji obchodów Millenium Państwa Polskiego.
|
Dzięki otwarciu bogatych archiwów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, możliwe było szczegółowe odtworzenie wypadków, w tym także i tych, dziejących się w innych, pozawarszawskich ośrodkach – w Katowicach, Gliwicach, Krakowie, Poznaniu, Toruniu, w Lublinie, Łodzi, Szczecinie i Wrocławiu. Ukazano, jak szeroki, ogólnopolski zasięg miał bunt studencki, który z biegiem czasu obejmował kolejne miasta, a co najważniejsze – miał coraz szersze poparcie, nawet wśród młodzieży szkół średnich, zwłaszcza tam, gdzie nie było wyższych uczelni (na przykład w Bielsku-Białej, gdzie pod pomnikiem Mickiewicza manifestowali licealiści i uczniowie techników).
Autor porusza także mniej znane aspekty Marca 1968 - postawę Kościoła wobec wydarzeń marcowych oraz antyżydowską czystkę w wojsku polskim, gdzie żądano aby: „bezwarunkowo i bezzwłocznie zwolnić z kadry oficerskiej w całych Siłach Zbrojnych PRL wszystkich obywateli narodowości żydowskiej”. W efekcie czystek rasowych, zwolniono ze służby wojskowej około 1350 oficerów pochodzenia żydowskiego, przy czym wielu z nich zostało zdegradowanych do stopnia szeregowca. Nagonka antysemicka, w czasie której potępiono „wszelkie przejawy działalności nacjonalistów żydowskich w Polsce, antypatriotyczną i antypolską postawę tej części obywateli, która nie ma więzi uczuciowej i patriotycznej z naszym narodem” oraz domagano się usunięcia „obywateli narodowości żydowskiej z zajmowanych stanowisk w radzie Państwa, Rządzie PRL, oraz ze wszystkich stanowisk związanych z kierowaniem gospodarką narodową i administracją państwową” zaowocowała wielką falą emigracji. Oblicza się, że wówczas zmuszono do opuszczenia Polski około 20 000 Polaków pochodzenia żydowskiego. Lecz w Marcu 1968 szukać trzeba genezy zorganizowanej opozycji, wyodrębnienie się Pokolenia, które będzie w przyszłości brać udział w kolejnych przewrotach i przesileniach politycznych, aż do utworzenia Solidarności w 1980 i budowaniu podwalin niepodległej Polski po 1989 roku.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Eisler, Jerzy: Polski rok 1968"
|
|
| Bartoszewski Wł. (oprac.), Tryptyk Żydowski |
| Berendt, G., Życie żydowskie w Polsce w latach 1950-1956 |
| Bergman E., Zienkiewicz O. (red), Żydzi Warszawy |
| Birenbaum H., Echa dalekie i bliskie. |
| Brzoza Cz. (oprac.), Żydowska mozaika polityczna w Polsce 1917-1927. |
| Buttaroni, S., Musiał, S.: Mord rytualny: legenda w historii europejskiej |
| Bułat M. M., Krakowski teatr żydowski. |
| Cała A. (oprac.), Ostatnie pokolenie: autobiografia polskiej młodzieży żydowskiej okresu międzywojennego. |
| Eisler, Jerzy: Polski rok 1968 |
| Eliasberg, A., Legendy Żydów polskich |
| Engelking, Barbara: "Szanowny panie gestapo": donosy do władz niemieckich w Warszawie i okolicach w latach 1940-1941. |
| Fuks M., Księga sławnych muzyków pochodzenia żydowskiego |
| Gebert K., 54 Komentarze do Tory |
| Gnatowski M. (red), Żydzi i stosunki polsko-żydowskie w regionie łomżyńskim w XIX i XX wieku. |
| Grabowski, Jan : "Ja tego Żyda znam!": szantażowanie Żydów w Warszawie 1939-1943 |
| Halkowski H., Żydowskie życie |
| Kac D., Wilno Jerozolimą było. |
| Kamiński Ł., Żaryn, J. (red.): Wokół pogromu kieleckiego |
| Kott, Jan: Kadysz. Strony o Tadeuszu Kantorze. |
| Kozioł A., Na skrzyżowaniu ulic Bożego Ciała i Rabina Meiselsa |
| Krajewski S., 54 komentarze do Tory dla nawet najmiej religijnych spośród nas |
| Kucia, M., Auschwitz jako fakt społeczny |
| Kumaniecka J., Saga rodu Słonimskich. |
| Lachendro, J., Zburzyć i zaorać...? |
| Maciejewski, Marek: Od piwiarnianego klubu do organizacji wywrotowej. Nazizm w latach 1919-1924 |
| Mello A., Judaizm |
| Michałowska A. (oprac), Gminy Żydowskie w dawnej Rzeczypospolitej. |
| Modlitewnik dla dzieci |
| Nowogródzki, E., Żydowska Partia Robotnicza Bund w Polsce 1915-1939 |
| Pakalski Z., Z dziejów polskiej i żydowskiej ulicy w Warszawie |
| Pamiętnik Rutki Laskier |
| Pemper M., Prawdziwa historia listy Schindlera |
| Piekarski P., Podręcznik pisma jidysz. |
| Piekarski P., Wojtaś D. (oprac.), Zaśpiewaj mi w jidysz. |
| Pilarczyk K., Literatura żydowska |
| Rigg, Bryan Mark : Żydowscy żołnierze Hitlera. |
| Schafft G. E., Od rasizmu do ludobójstwa. |
| Schoeps Julius (red.), Nowy leksykon judaistyczny |
| Sidur Szaarej Teszuwa |
| Slezkin Y., Wiek Żydów |
| Stern M., Co to jest Judaizm? |
| Symchowicz S., Pasierb nad Wisłą |
| Sztetł - wspólne dziedzictwo |
| Szymaniak, K. (red.): Warszawska awangarda jidysz. Antologia tekstów |
| Tora, tłum. Izaak Cylkow |
| Tora. Pardes Lauder |
| Trudne pytania w dialogu polsko-żydowskim |
| Vincent, I., Ciała i dusze |
| Vries Mzn., rab. S. Ph. De, Obrzędy i symbole Żydów |
| Willenberg S., Bunt w Treblince |
| Śpiewak P., Księga nad księgami: Midrasze |
| Świebocki H. (red.), Ludzie dobrej woli |
|