|
Nowogródzki, E., Żydowska Partia Robotnicza Bund w Polsce 1915-1939
Nakładem Żydowskiego Instytutu Historycznego ukazała się monografia Bundu, pierwszej socjalistycznej partii żydowskiej działającej na terenach Polski. Jest to publikacja wyjątkowo cenna z przede wszystkim z tej racji, że historia ruchu robotniczego nie jest zbyt dobrze znana szerokiemu odbiorcy. Przez kilkadziesiąt lat funkcjonowania „realnego socjalizmu”, czyli w PRL, zdołano całkowicie zakłamać dzieje partii lewicowych, ukazując je w sposób skandalicznie uproszczony. W dodatku obowiązywała metoda badawcza nakazująca przedstawianie partii robotniczych wyłącznie przez pryzmat pro-radzieckiego marksizmu i komunizmu. Nie ukazywano tarć między funkcjonującymi odłamami, nie przedstawiano racji drugiej strony, w dodatku unikano ukazania rozgraniczeń programowych pomiędzy socjalizmem, a komunizmem. W efekcie doprowadzono do tego, że historia lewicy stała się śmiertelnie nudnym serwitutem przynależnym wszelkim badaniom historycznym.
Nie było do tej pory publikacji, która w tak fascynujący sposób ukazywałaby na czym polegał magnetyzm socjalizmu, potrafiący porwać za sobą tysiące ludzi. Jakie ideały przeświecały działaczom, co chcieli osiągnąć i co zrobili, aby życie ludzi – tych najbardziej wykorzystywanych stało się nieco lżejsze. Co stało się powodem, że żydowski Bund stał się jedną z najsilniejszych partii politycznych polskiego międzywojnia? Jak prowadzono pracę wśród robotników? Jak spierano się z syjonistami i komunistami? Na te pytania znajdziemy odpowiedź w książce Nowodworskiego.
Jej Autor przez nieomal całe dwudziestolecie międzywojenne, bo od 1921 do 1939 roku był sekretarzem generalnym Komitetu Centralnego Bundu, człowiekiem głęboko zaangażowanym w pracę partyjną i przekonanym o słuszności ideowej.
|
Jako jeden z aktywistów mógł brać czynny udział w działaniach Bundu, śledzić dyskusje programowe toczące się między bundowcami a syjonistami, komunistami i polskimi socjalistami. Znajdziemy więc unikalne dokumenty, listy i fragmenty przemówień najwybitniejszych polityków międzywojnia, dotyczące kwestii żydowskiej we wszystkich swoich aspektach. Bund, utworzony w listopadzie 1897 roku, szybko zdobył rzesze zwolenników – zwłaszcza wśród warstw najbardziej zepchniętych na margines społeczeństwa – czyli wśród żydowskich robotników wielkoprzemysłowych. A że podstawowym punktem programowym tej partii było niesienie świeckiej oświaty, nie dziwi fakt, że to w środowisku robotniczym powstawały pierwsze towarzystwa oświatowe, kółka samokształceniowe i biblioteki. W latach dwudziestolecia międzywojennego, czyli w okresie gdy Bund wyrósł na partię najliczniejszą i mającą największe wpływy polityczne, tworzono szpitale i sanatoria dla najuboższych, organizowano letnie kolonie dla dzieci robotniczych. W tym czasie powstają kluby sportowe (Morgensztern), związki zawodowe i sieć nowoczesnych, świeckich szkół.
Lecz ten okres to także lata narastającego antysemityzmu i dyskryminacji. Nowogródzki nie unika tego tematu. Opisuje z jakimi trudnościami łączyło się tworzenie oddziałów milicji, chroniącej Żydów przed pogromami i napaściami. Jak, w obliczu wprowadzania numerus clausus i getta ławkowego umacniał swe wpływy na wyższych uczelniach i jak przeciwstawiał się segregacji studentów. Osobnym problemem, poruszonym w książce, jest kwestia ochrony i tworzenia kultury żydowskiej, jaki był stosunek Bundu do języków, którymi posługiwali się polscy Żydzi – jidysz, hebrajskim i polskim, a co za tym idzie – o formę nowoczesnego społeczeństwa żydowskiego w Polsce; o ukształtowanie ludzi wolnych, świadomych swojej wartości i swojego miejsca w wolnej Polsce.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Nowogródzki, E., Żydowska Partia Robotnicza Bund w Polsce 1915-1939"
|
|
| Bartoszewski Wł. (oprac.), Tryptyk Żydowski |
| Berendt, G., Życie żydowskie w Polsce w latach 1950-1956 |
| Bergman E., Zienkiewicz O. (red), Żydzi Warszawy |
| Birenbaum H., Echa dalekie i bliskie. |
| Brzoza Cz. (oprac.), Żydowska mozaika polityczna w Polsce 1917-1927. |
| Buttaroni, S., Musiał, S.: Mord rytualny: legenda w historii europejskiej |
| Bułat M. M., Krakowski teatr żydowski. |
| Cała A. (oprac.), Ostatnie pokolenie: autobiografia polskiej młodzieży żydowskiej okresu międzywojennego. |
| Eisler, Jerzy: Polski rok 1968 |
| Eliasberg, A., Legendy Żydów polskich |
| Engelking, Barbara: "Szanowny panie gestapo": donosy do władz niemieckich w Warszawie i okolicach w latach 1940-1941. |
| Fuks M., Księga sławnych muzyków pochodzenia żydowskiego |
| Gebert K., 54 Komentarze do Tory |
| Gnatowski M. (red), Żydzi i stosunki polsko-żydowskie w regionie łomżyńskim w XIX i XX wieku. |
| Grabowski, Jan : "Ja tego Żyda znam!": szantażowanie Żydów w Warszawie 1939-1943 |
| Halkowski H., Żydowskie życie |
| Kac D., Wilno Jerozolimą było. |
| Kamiński Ł., Żaryn, J. (red.): Wokół pogromu kieleckiego |
| Kott, Jan: Kadysz. Strony o Tadeuszu Kantorze. |
| Kozioł A., Na skrzyżowaniu ulic Bożego Ciała i Rabina Meiselsa |
| Krajewski S., 54 komentarze do Tory dla nawet najmiej religijnych spośród nas |
| Kucia, M., Auschwitz jako fakt społeczny |
| Kumaniecka J., Saga rodu Słonimskich. |
| Lachendro, J., Zburzyć i zaorać...? |
| Maciejewski, Marek: Od piwiarnianego klubu do organizacji wywrotowej. Nazizm w latach 1919-1924 |
| Mello A., Judaizm |
| Michałowska A. (oprac), Gminy Żydowskie w dawnej Rzeczypospolitej. |
| Modlitewnik dla dzieci |
| Nowogródzki, E., Żydowska Partia Robotnicza Bund w Polsce 1915-1939 |
| Pakalski Z., Z dziejów polskiej i żydowskiej ulicy w Warszawie |
| Pamiętnik Rutki Laskier |
| Pemper M., Prawdziwa historia listy Schindlera |
| Piekarski P., Podręcznik pisma jidysz. |
| Piekarski P., Wojtaś D. (oprac.), Zaśpiewaj mi w jidysz. |
| Pilarczyk K., Literatura żydowska |
| Rigg, Bryan Mark : Żydowscy żołnierze Hitlera. |
| Schafft G. E., Od rasizmu do ludobójstwa. |
| Schoeps Julius (red.), Nowy leksykon judaistyczny |
| Sidur Szaarej Teszuwa |
| Slezkin Y., Wiek Żydów |
| Stern M., Co to jest Judaizm? |
| Symchowicz S., Pasierb nad Wisłą |
| Sztetł - wspólne dziedzictwo |
| Szymaniak, K. (red.): Warszawska awangarda jidysz. Antologia tekstów |
| Tora, tłum. Izaak Cylkow |
| Tora. Pardes Lauder |
| Trudne pytania w dialogu polsko-żydowskim |
| Vincent, I., Ciała i dusze |
| Vries Mzn., rab. S. Ph. De, Obrzędy i symbole Żydów |
| Willenberg S., Bunt w Treblince |
| Śpiewak P., Księga nad księgami: Midrasze |
| Świebocki H. (red.), Ludzie dobrej woli |
|