|
Sztetł - wspólne dziedzictwo
Grupa młodych pracowników naukowych i studentów, skupionych w Sekcji Dziedzictwa Kulturowego Żydów Polskich, która działa na Wydziale Historii Uniwersytetu w Białymstoku, była pomysłodawcą międzynarodowego projektu badawczego „Sztetł – Wspólne Dziedzictwo”.
W projekcie tym wzięli udział także historycy z Białorusi i Ukrainy a także z innych, poza Białymstokiem, polskich ośrodków uniwersyteckich.
W założeniu, badania prowadzone przez historyków miały na celu poznanie fenomenu kulturowego, jakim były żydowskie miasteczka Europy Środkowo-Wschodniej. Prześledzono charakterystyczną dla sztetł wieloetniczność i jej wpływ na tworzenie się nowoczesnego społeczeństwa żydowskiego, podejmowano badania nad strukturami społecznymi tych miasteczek, nad ich kulturą i życiem ekonomicznym.
Wymiernym efektem tych badań jest publikacja: Sztetł – wspólne dziedzictwo. Zawiera ona 14 artykułów, bardzo różnorodnych pod względem podjętej tematyki.
Całość podzielono na dwie zasadnicze części:
1. Prawo, idee, procesy - w której umieszczono cztery teksty dotyczące prawnych aspektów współistnienia Żydów i chrześcijan w XIX i XX wieku. Na uwagę zasługuje artykuł autorstwa Marcina Sobonia (z Kielc), dotyczący frankizmu, jednego z osiemnastowiecznych nurtów mesjańskich, jakie pojawiły się na terenach Rzeczypospolitej szlacheckiej. „Frankizm – ucieczka z getta, czy mesjańskie uwiedzenie” próbuje odpowiedzieć na pytanie, jaka była przyczyna tak dynamicznego rozwoju frankizmu, w czym tkwiła siła tej ideologii i jakie oczekiwania spełniała? Równie ciekawy jest tekst Zuzanny Solakiewicz (z Warszawy) o cenzurowaniu książek żydowskich w Królestwie Polskim.
Natomiast Elena Paszkowicz (z Brześcia) omówiła międzynarodowe organizacje i towarzystwa żydowskie, działające na Kresach Wschodnich w okresie międzywojennym.
|
Maria Ambroży (z Opola) zajęła się historią najnowszą i opisała dzieje Żydowskiej Wrocławskiej Gminy Wyznaniowej po roku 1989.
Część 2 nosi tytuł: Sztetł – wspólne dziedzictwo.
Znajdziemy w nim dwie monografie Wasilkowa – artykuły autorstwa Przemysława Czyżewskiego i Artura Markowskiego. Pierwszy z nich naszkicował monografię tej miejscowości, opisał historię gminy i społeczności żydowskiej miasteczka. Natomiast drugi z autorów, Artur Markowski, na podstawie zachowanych dokumentów przeprowadził badania demograficzne i ekonomiczne Żydów z Wasilkowa. Tomasz Naruszewicz zajął się historią mieszkańców Bakałarzewa, typowego sztetł, gdzie ¾ ludności stanowili Żydzi. Podobny charakter demograficzny miał Goniądz, opisany przez Artura Wiśniewskiego.
Historycy z Białorusi i Ukrainy przedstawili mało znane polskiemu odbiorcy elementy historii Żydów zamieszkujących tamte tereny. Skupiono się głównie na ekonomiczno-gospodarczym aspekcie współistnienia mieszkańców sztetł. Lecz nie tylko stosunków chrześcijańsko-żydowskich dotyczą przedstawione w publikacji artykuły. Wśród nich znajdziemy bowiem bardzo interesujący tekst Artura Konopackiego (z Białegostoku), dotyczący społeczności tatarskiej w miastach i miasteczkach Rzeczypospolitej.
Podejmując się badań nad tą tematyką, młodzi historycy z pewnością zdawali sobie sprawę z trudności, jakie będą się przed nimi piętrzyć.
Musieli bowiem wejść w świat innej kultury, religii i co najważniejsze – języka, w jakim powstawały dokumenty na których mieli bazować.
Trzeba jednak przyznać, że ten wysiłek się opłacił – otrzymaliśmy kilkanaście wyjątkowo ciekawych artykułów o mało znanym świecie miasteczek żydowskich.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Sztetł - wspólne dziedzictwo"
|
|
| Bartoszewski Wł. (oprac.), Tryptyk Żydowski |
| Berendt, G., Życie żydowskie w Polsce w latach 1950-1956 |
| Bergman E., Zienkiewicz O. (red), Żydzi Warszawy |
| Birenbaum H., Echa dalekie i bliskie. |
| Brzoza Cz. (oprac.), Żydowska mozaika polityczna w Polsce 1917-1927. |
| Buttaroni, S., Musiał, S.: Mord rytualny: legenda w historii europejskiej |
| Bułat M. M., Krakowski teatr żydowski. |
| Cała A. (oprac.), Ostatnie pokolenie: autobiografia polskiej młodzieży żydowskiej okresu międzywojennego. |
| Eisler, Jerzy: Polski rok 1968 |
| Eliasberg, A., Legendy Żydów polskich |
| Engelking, Barbara: "Szanowny panie gestapo": donosy do władz niemieckich w Warszawie i okolicach w latach 1940-1941. |
| Fuks M., Księga sławnych muzyków pochodzenia żydowskiego |
| Gebert K., 54 Komentarze do Tory |
| Gnatowski M. (red), Żydzi i stosunki polsko-żydowskie w regionie łomżyńskim w XIX i XX wieku. |
| Grabowski, Jan : "Ja tego Żyda znam!": szantażowanie Żydów w Warszawie 1939-1943 |
| Halkowski H., Żydowskie życie |
| Kac D., Wilno Jerozolimą było. |
| Kamiński Ł., Żaryn, J. (red.): Wokół pogromu kieleckiego |
| Kott, Jan: Kadysz. Strony o Tadeuszu Kantorze. |
| Kozioł A., Na skrzyżowaniu ulic Bożego Ciała i Rabina Meiselsa |
| Krajewski S., 54 komentarze do Tory dla nawet najmiej religijnych spośród nas |
| Kucia, M., Auschwitz jako fakt społeczny |
| Kumaniecka J., Saga rodu Słonimskich. |
| Lachendro, J., Zburzyć i zaorać...? |
| Maciejewski, Marek: Od piwiarnianego klubu do organizacji wywrotowej. Nazizm w latach 1919-1924 |
| Mello A., Judaizm |
| Michałowska A. (oprac), Gminy Żydowskie w dawnej Rzeczypospolitej. |
| Modlitewnik dla dzieci |
| Nowogródzki, E., Żydowska Partia Robotnicza Bund w Polsce 1915-1939 |
| Pakalski Z., Z dziejów polskiej i żydowskiej ulicy w Warszawie |
| Pamiętnik Rutki Laskier |
| Pemper M., Prawdziwa historia listy Schindlera |
| Piekarski P., Podręcznik pisma jidysz. |
| Piekarski P., Wojtaś D. (oprac.), Zaśpiewaj mi w jidysz. |
| Pilarczyk K., Literatura żydowska |
| Rigg, Bryan Mark : Żydowscy żołnierze Hitlera. |
| Schafft G. E., Od rasizmu do ludobójstwa. |
| Schoeps Julius (red.), Nowy leksykon judaistyczny |
| Sidur Szaarej Teszuwa |
| Slezkin Y., Wiek Żydów |
| Stern M., Co to jest Judaizm? |
| Symchowicz S., Pasierb nad Wisłą |
| Sztetł - wspólne dziedzictwo |
| Szymaniak, K. (red.): Warszawska awangarda jidysz. Antologia tekstów |
| Tora, tłum. Izaak Cylkow |
| Tora. Pardes Lauder |
| Trudne pytania w dialogu polsko-żydowskim |
| Vincent, I., Ciała i dusze |
| Vries Mzn., rab. S. Ph. De, Obrzędy i symbole Żydów |
| Willenberg S., Bunt w Treblince |
| Śpiewak P., Księga nad księgami: Midrasze |
| Świebocki H. (red.), Ludzie dobrej woli |
|