|
Szymaniak, K. (red.): Warszawska awangarda jidysz. Antologia tekstów
Pierwsze lata po zakończeniu Pierwszej Wojny Światowej to jeden z najciekawszych okresów literatury europejskiej. Ścierały się wówczas liczne nurty literackie, powstawały grupy twórców o różnorodnych programach artystycznych. Zarówno w kawiarniach jak i salach odczytowych trwały burzliwe dyskusje, których podstawowym tematem było nadanie nowego kształtu odnowionej sztuce. Młodzi twórcy, wchodzący dopiero w życie artystyczne pragnęli stworzyć sztukę o nowych środkach wyrazu - taką, która by oddawała entuzjazm pierwszych lat pokoju. Jako pokolenie rówieśników, wszyscy byli świadkami końca „starego świata”, któremu kres przyniosła wojna i rewolucja rosyjska. Estetyka, wartości i konserwatyzm epoki przedwojennej i przedrewolucyjnej musiały ustąpić miejsca nurtom awangardowym, które je programowo odrzucały – dadaizmowi, futuryzmowi czy ekspresjonizmowi.
Ta sama gorączka stworzenia nowej literatury i sztuki panowała również wśród poetów i prozaików żydowskich, piszących w języku jidysz. Wśród wielu grup awangardowych tamtego okresu, wyróżnia się warszawska grupa Chaliastra czyli Hałastra. Jej nazwa miała być pejoratywnym określeniem, jakiego użył Hillel Cejtlin w odniesieniu do młodych „burzycieli”, jednak właśnie to słowo stało się najlepszym określeniem dla młodych, zbuntowanych twórców chcących zrewolucjonizować nową literaturę. Tak więc „Hałastra” wdarła się dynamicznie w świat literatury. Reprezentowali ją tacy pisarze jak Mojsze Broderzon, Uri Cwi Grinberg, Perec Markisz, Mejlech Rawicz, Alter Kacyzne i Perec Hirszbejn. „Hałastra”, jakkolwiek działała zaledwie kilka lat, bo pomiędzy 1921 a 1924, odegrała wielką rolę w tworzeniu nowoczesnej żydowskiej literatury. Założenia programowe, głoszone na początku lat dwudziestych, funkcjonowały w literaturze jeszcze przez wiele lat po rozpadnięciu się grupy.
|
Autorka wyboru tekstów, zawartych w omawianej antologii ułożyła je w ciągi tematyczne, ukazujące najważniejsze prądy panujące w „Hałastrze”. W części pierwszej, zatytułowanej „Rewolucja” znajdują się manifesty artystyczne, ujmujące główne założenia programowe nowej sztuki. Pisane bardzo dynamicznym stylem, pełnym metafor i fraz odnoszących się do walki i rewolucji, same są już przykładem retoryki i konstrukcji językowej tekstu awangardowego. Część nosząca tytuł „W ciemności” to wybór opowiadań i wierszy których podstawowym tematem i wywoływanym nastrojem jest ciemność, mrok, zmierzch – także jako metaforyczne ujęcie katastrofy, nieszczęścia czy okrucieństwa. Trzecia część „Języki” to rozważania na temat różnych dziedzin sztuki – malarstwa, rzeźby, filmu i literatury, a przede wszystkim środków wyrazu, jakie stosują artyści w tworzeniu swoich dzieł.
Część czwarta „W królestwie krzyża” to zbiór tekstów inspirowanych chrześcijaństwem, postacią Jezusa i jego męką na krzyżu. Wielokrotnie podejmowany przez pisarzy żydowskich temat Pasji ukazywał zarówno Jezusa jako cierpiącego Żyda, lecz jednocześnie postać nie tylko obcą, lecz także całkowicie obojętną na los i cierpienia współbraci. Ostatnia cześć „Wspomnienia” to obszerne fragmenty pamiętników Mejlecha Rawicza : Krótka historia dynamicznej grupy trójki żydowskich poetów w Warszawie (1921-1925), dotyczące genezy „Hałastry” i form działania tej Grupy.
Koniecznie trzeba wspomnieć, że „Warszawska awangarda jidysz” jest edycją dwujęzyczną, z równolegle prowadzonymi tekstami w języku polskim i w jidysz. Dzięki temu można zapoznać się z oryginalną wersją przytoczonego materiału, co w książce, przedstawiającej rewolucję artystyczną, stylistyczną i językową, jaka odmieniła literaturę żydowską – jest niezmiernie ważne.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Szymaniak, K. (red.): Warszawska awangarda jidysz. Antologia tekstów"
|
|
| Bartoszewski Wł. (oprac.), Tryptyk Żydowski |
| Berendt, G., Życie żydowskie w Polsce w latach 1950-1956 |
| Bergman E., Zienkiewicz O. (red), Żydzi Warszawy |
| Birenbaum H., Echa dalekie i bliskie. |
| Brzoza Cz. (oprac.), Żydowska mozaika polityczna w Polsce 1917-1927. |
| Buttaroni, S., Musiał, S.: Mord rytualny: legenda w historii europejskiej |
| Bułat M. M., Krakowski teatr żydowski. |
| Cała A. (oprac.), Ostatnie pokolenie: autobiografia polskiej młodzieży żydowskiej okresu międzywojennego. |
| Eisler, Jerzy: Polski rok 1968 |
| Eliasberg, A., Legendy Żydów polskich |
| Engelking, Barbara: "Szanowny panie gestapo": donosy do władz niemieckich w Warszawie i okolicach w latach 1940-1941. |
| Fuks M., Księga sławnych muzyków pochodzenia żydowskiego |
| Gebert K., 54 Komentarze do Tory |
| Gnatowski M. (red), Żydzi i stosunki polsko-żydowskie w regionie łomżyńskim w XIX i XX wieku. |
| Grabowski, Jan : "Ja tego Żyda znam!": szantażowanie Żydów w Warszawie 1939-1943 |
| Halkowski H., Żydowskie życie |
| Kac D., Wilno Jerozolimą było. |
| Kamiński Ł., Żaryn, J. (red.): Wokół pogromu kieleckiego |
| Kott, Jan: Kadysz. Strony o Tadeuszu Kantorze. |
| Kozioł A., Na skrzyżowaniu ulic Bożego Ciała i Rabina Meiselsa |
| Krajewski S., 54 komentarze do Tory dla nawet najmiej religijnych spośród nas |
| Kucia, M., Auschwitz jako fakt społeczny |
| Kumaniecka J., Saga rodu Słonimskich. |
| Lachendro, J., Zburzyć i zaorać...? |
| Maciejewski, Marek: Od piwiarnianego klubu do organizacji wywrotowej. Nazizm w latach 1919-1924 |
| Mello A., Judaizm |
| Michałowska A. (oprac), Gminy Żydowskie w dawnej Rzeczypospolitej. |
| Modlitewnik dla dzieci |
| Nowogródzki, E., Żydowska Partia Robotnicza Bund w Polsce 1915-1939 |
| Pakalski Z., Z dziejów polskiej i żydowskiej ulicy w Warszawie |
| Pamiętnik Rutki Laskier |
| Pemper M., Prawdziwa historia listy Schindlera |
| Piekarski P., Podręcznik pisma jidysz. |
| Piekarski P., Wojtaś D. (oprac.), Zaśpiewaj mi w jidysz. |
| Pilarczyk K., Literatura żydowska |
| Rigg, Bryan Mark : Żydowscy żołnierze Hitlera. |
| Schafft G. E., Od rasizmu do ludobójstwa. |
| Schoeps Julius (red.), Nowy leksykon judaistyczny |
| Sidur Szaarej Teszuwa |
| Slezkin Y., Wiek Żydów |
| Stern M., Co to jest Judaizm? |
| Symchowicz S., Pasierb nad Wisłą |
| Sztetł - wspólne dziedzictwo |
| Szymaniak, K. (red.): Warszawska awangarda jidysz. Antologia tekstów |
| Tora, tłum. Izaak Cylkow |
| Tora. Pardes Lauder |
| Trudne pytania w dialogu polsko-żydowskim |
| Vincent, I., Ciała i dusze |
| Vries Mzn., rab. S. Ph. De, Obrzędy i symbole Żydów |
| Willenberg S., Bunt w Treblince |
| Śpiewak P., Księga nad księgami: Midrasze |
| Świebocki H. (red.), Ludzie dobrej woli |
|