|
Jakub Mortkowicz
Urodzony 12 III 1876 w Opocznie, księgarz i wydawca. Ukończył gimnazjum w Radomiu. Z powodu zaangażowania w konspiracyjne koło centralne organizacji uczniowskich miasta nie został przyjęty na Uniwersytet Warszawski. Wyjechał do Monachium, gdzie studiował nauki przyrodnicze i społeczne, następnie do Brukseli i Antwerpii, gdzie ukończył Akademie Handlową. Był przewodniczącym stowarzyszenia studentów-Polaków. W Brukseli dał się poznać jako aktywny działacz Związku Młodzieży Socjalistycznej i później w Londynie w Związku Zagranicznym Socjalistów Polskich. Kolportował w tym czasie nielegalną prasę do kraju, a także pośredniczył w zakupie czcionek dla tajnej drukarni. Do kraju powrócił w 1898, podjął pracę w Banku H. Wawelberga jako korespondent zagraniczny. Udzielał się w Sekcji Ekonomicznej Towarzystwa Popierania Przemysłu i Handlu oraz w konspiracji pod pseudonimem „Dekadent” sympatyzował z PPS kolportując nielegalna prasę, prowadząc akcje oświatowe. Działał także w Towarzystwie Kultury Polskiej, Uniwersytecie dla Wszystkich - wszystkie te obszary jego aktywności społecznej, a szczególnie kolportaż tajnej prasy i akcje oświatowe stały się powodem osadzenia Mortkowicza przez zaborcze władze carskie w X pawilonie Cytadeli Warszawskiej w 1899-1900, następnie przyczyną zesłania na Kaukaz. Po odbyciu kary powrócił do kraju, na dawne stanowisko pracy. Zaczął myśleć jednak o podjęciu innej działalności na własną rękę.
By ominąć przeszkody proceduralne powstałe w wyniku jego działalności politycznej zakupił wraz z kolegą z banku Henrykiem Lindenfeldem udziały w warszawskiej księgarni G. Centnerszewa, cieszącej się uznaniem czytelników od 1876 r. Sam Centnerszwer pozostał przez krótki okres czasu w spółce. Firma pod nazwą Centnerszwer i S-ka rozpoczęła działalność od 1904 z nowym już kierownictwem jako księgarnia komisowa, sortymentowa i nakładowa.
W 1906 razem z B.A. Jędrzejowskim i K. Prausem założył Towarzystwo Wydawnictw Ludowych mające za zadanie wydawanie broszur socjalistycznych. Za kolportowanie i przechowywanie książek wydawanych przez to Wydawnictwo został w 1908 ponownie skazany na przymusowe opuszczenie kraju, wkrótce jednak powrócił i kontynuował swą pracę. W 1912 Mortkowicz spłacił udziały Lindenfelda stając się wyłącznym właścicielem księgarni. Rok później zakupił Księgarnię Powszechną i włączył ją do swojej własnej. Przejął również zobowiązania finansowe krakowskiej „Książki” wobec Stefana Żeromskiego i nabył prawo wydawania jego dzieł. Publikował je w tłumaczeniach na różne języki, podejmował wznowienia nakładów wyczerpanych, wydawał każdy nowy utwór pisarza, przygotowywał pieczołowicie opracowane edycje adresowane do wielbicieli talentu autora „Popiołów”. Wydawał też do czasu wybuchu I wojny światowej serię: „Pod Znakiem Poetów”.
Rozszerzanie działalności wydawniczej wymagało jednak pozyskiwania nowych środków finansowych, dlatego w 1915 Mortkowicz wraz z Teodorem Toeplitzem założył spółkę akcyjną „Towarzystwo Wydawnicze w Warszawie”. Czas I wojny światowej nie sprzyjał rozwojowi wydawnictwa, jednak ani kłopoty z cenzurą, trudności finansowe nie przeszkodziły Mortkowiczowi wydać w latach 1915-1918 około 50 tytułów.
|
Nabył też niepodległościowe czasopismo „Myśl Polska”, które wydawał i redagował od kwietnia 1915, co spowodowało represje władz okupacyjnych: zamknięcie księgarni przy ul.Marszałkowskiej.
Po I wojnie wstąpił do spółki akcyjnej „Składnica Pomocy Szkolnych”, kontynuował wydawanie serii „Pod Znakiem Poetów”, w której ukazały się wybitne utwory liryki całej generacji „Skamandra” (m.in. „Wiosna i wino” K.Wierzyńskiego, „Sokrates tańczący” J.Tuwima, czy „Karmazynowy poemat” J.Lechonia), jak również wprowadził wiele nowych: „Biblioteka Beletrystyczna Towarzystwa Wydawniczego”, „Biblioteka Humoru Towarzystwa Wydawniczego” pod red. J.Tuwima, „Dobre Książki dla Młodzieży” (seria bardzo wysoko oceniana, ukazały się w niej tłumaczenia dzieł pisarzy angielskich i skandynawskich, prawie cała twórczość J.Korczaka, M.Konopnickiej, utwory B.Ostrowskiej, M.Dąbrowskiej, E.Szelburg-Zarembiny, J.Brzechwy), „Książnica wielkich Pisarzy Cudzoziemskich”, „Książnica Współczesnych Pisarzy Polskich”(opublikował w niej utwory A.Struga, M.Kuncewiczowej, P.Gojawiczyńskiej, J.Kadena-Bandrowskiego, Z.Nałkowskiej, W.Sieroszewskiego), „Panteon” (utwory o treści literacko-filozoficznej) oraz „Plutarch Polski” (życiorysy sławnych Polaków). Zasługą Mortkowicza było także wydanie 19 tomów „Pism” L.Staffa. Jakkolwiek główne miejsce w dorobku wydawnictwa zajęła współczesna poezja i proza polska, to nie mniejsze znaczenie miały dzieła albumowe z dziedziny sztuki, które ukazywały się w osobnych seriach: „Arcydzieła Malarstwa Klasycznego”, „Arcydzieła Malarstwa Współczesnego”, „Dzieje Sztuki w Polsce”, a także albumy prezentujące twórczość poszczególnych artystów.
W latach 1928-29 Mortkowicz redagował i wydawał bibliofilski „Świat Książki”. Był; także członkiem Rady Propagandowej MSZ, Rady Towarzystwa Szerzenia Sztuki Polskiej Wśród Obcych, Komitetu Międzynarodowych Kongresów Wydawców, wchodził w skład zarządu Związku Księgarzy Polskich oraz komitetu redakcyjnego „Przeglądu Księgarskiego”. Współorganizował w 1918 r. I Zjazd Księgarzy Polskich w Lublinie. Brał udział w wielu zjazdach zagranicznych reprezentując interesy polskich wydawców i dorobek polskiego księgarstwa, organizował liczne wystawy książek polskich za granicą. Z ramienia Ministerstwa Spraw Zagranicznych był komisarzem odpowiedzialnym za prezentacje działu polskiego na „Międzynarodowej Wystawie Pięknej Książki” w Paryżu, na którą napisał i wydał książkę pt. „Le Livre d’art en Pologne 1900-1931”. Został uhonorowany Krzyżem Oficerskim Orderu Polonia Restituta za swoje zasługi w dziedzinie księgarstwa, podniesienie poziomu kultury wydawniczej i edytorskiej, rozpowszechnianie wiedzy o książce polskiej za granicą.
W latach 1931-1939, po samobójczej śmierci Mortkowicza, firmę prowadziła jego żona, Janina z pomocą córki Hanny. Wybuch II wojny światowej położył kres działalności tej wspaniałej instytucji. W 1944 księgarnia i wydawnictwo uległy całkowitej zagładzie. Po wojnie, w latach 1946-50 żona i córka Jakuba Mortkowicza podjęły starania by kontynuować, choćby w ograniczonym zakresie, jego pracę prowadząc działalność wydawniczą w Krakowie jako Wydawnictwo J.M.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Jakub Mortkowicz"
|
|