|
Salomon Lewental
Później Franciszek Salezy. Właściciel księgarni, drukarni i odlewni czcionek, działacz społeczny. Urodzony 22 VII 1841 we Włocławku (lub w Warszawie) jako syn Dawida Lewentala, który był z zawodu nauczycielem języka hebrajskiego i literatury. Dawid Lewental posiadał również zdolności literackie, opublikował zbiór poezji w języku hebrajskim, tłumaczył niektóre części Talmudu na język francuski, tłumaczył wiele utworów z literatury polskiej na język hebrajski, m.in. „Bajki” I.Krasickiego. Salomon Lewental uczęszczał do Szkoły Rabinów w Warszawie, a po jej ukończeniu podjął pracę w znanym już wówczas i cieszącym się wielkim uznaniem wydawnictwie Jana Glucksberga. Pracował tam kilka lat dając się poznać jako energiczny i błyskotliwy człowiek. Poślubił córkę Jana Glucksberga i w 1861, po śmierci teścia (zmarł w 1859) przejął jego wydawnictwo i drukarnię. W tym samym czasie założył księgarnię naukową. Rozwijał też nieustannie odziedziczone przedsiębiorstwo, od 1863 pod własną nazwą ( istniało ono do 1914) przenosząc je do coraz to większych lokali. Niewątpliwym sukcesem wydawniczym było publikowanie od 1862 roku taniego „Kalendarza Ludowego”, którego nakład liczył 15 tysięcy egzemplarzy i rozchodził się wśród czytelników błyskawicznie.
Po śmierci pierwszej żony, Lewental ożenił się powtórnie. Poślubił córkę Matisa Bersona - należącego do grona najbardziej wpływowych finansistów warszawskich. Pozycja, jak i poparcie teścia dla jego inicjatyw oraz niewątpliwe własne zalety (zdolności i wytężona praca) sprawiły, że szybko Lewental stał się jednym z czołowych wydawców swoich czasów cieszącym się także uznaniem kół literackich.
Od 1865 Lewental zaczął wydawać „Kłosy. Czasopismo Ilustrowane Tygodniowe”, które stało się wkrótce jednym z najpoczytniejszych pism w kraju, ukazywało się do 1890 r. Lewental był wydawcą i redaktorem odpowiedzialnym, pismo współredagował A.Pług. W skład zespołu redakcyjnego weszli: K.W.Wójcicki, F.H.Lewenstam, M.Chrzanowski, W.Ostrowski, Z.Wójcicki, W.Japowicz. W późniejszym okresie do zespołu redakcyjnego należało wielu wybitnych znawców literatury i sztuki m.in. S.Witkiewicz. „Kłosy” przeznaczone były dla inteligencji i mieszczaństwa, stanowiły konkurencję dla „Tygodnika Ilustrowanego”. Reprezentowały kierunek zachowawczy i przez to w czasie postępowego ruchu pozytywistycznego były zaliczane do kręgu „starej prasy” dystansującej się wobec lasowanego programu „młodych”. W sferze polityki pismo głosiło program solidarystyczny, oparty na zasadach moralności religijnej, a nie na gruntownych reformach społecznych. W dziedzinie społecznej - propagowało bardzo umiarkowany utylitaryzm, w dziedzinie nauki i kultury - popularyzowanie idei nie wchodzących w kolizję z wiarą w tradycyjnym rozumieniu. Z bogato reprezentowanym w piśmie działem literackim współpracowali m.in. A.Asnyk, W.Gomulicki, T.T.Jeż, M.Konopnicka, B.Prus, E.Orzeszkowa, M.Rodziewiczówna.
|
Dział krytyki literackiej i teatralnej prezentował recenzje i artykuły krytyczne autorstwa H.Biegeleisena, P.Chmielowskiego, J.Kotarbinskiego. Powodzenie tygodnika w znacznej mierze wynikało z obszernego dodatku powieściowego, w którym w odcinkach publikowano powieści pisarzy współczesnych. W 1877 roku wychodził nawet osobny „Kwartalnik Kłosów. Pismo Naukowe i Literackie”. Nie bez znaczenia był także dobry poziom edytorski publikacji. Wydawnictwo miało bowiem własną pracownię drzeworytniczą, w której stosowane były nowe techniki ilustracyjne.
W latach 1869-1900 Lewental wydawał magazyn beletrystyczny „Tygodnik Romansów i Powieści”. Formalnie występował również jako jego redaktor, choć w rzeczywistości funkcję tę pełnił K.Kaszewski. Tygodnik adresowany był do szerokiego grona odbiorców, zamieszczano w nim głownie przekłady powieści obyczajowych, sensacyjnych i romansów (wśród autorów pojawiały się nazwiska takich twórców jak: B.Bjornson, A.Conan-Doyle, J.Lematrie, G.Sand).
W latach 1884-1887 nakładem Lewentala ukazywało się ilustrowane czasopismo dla kobiet pt. „Świt”. Redagowała je M.Konopnicka, następnie W.Marrene. Pismo to w odróżnieniu od „Kłosów” miało charakter o wiele bardziej liberalno-demokratyczny. Na jego łamach publikowane były artykuły propagujące idee emancypacji kobiet autorstwa E.Orzeszkowej, P.Reinschmidt, A.Dygasińskiego. Jako pierwsze pismo w Warszawie podejmowało problematykę życia kobiet pochodzących ze środowisk robotniczych i chłopskich. „Świt” zawierał również liczne felietony, studia społeczne, rozprawy popularyzatorskie, krajowe i zagraniczne korespondencje, przeglądy literacko artystyczne, a także dział literacki, w którym publikowane były utwory pisarzy współczesnych. Ukazywała się seria „Biblioteka Świtu”, w ramach której wychodziły prace poświęcone pracy kobiet. Śmiałe poglądy na temat równouprawnienia kobiet oburzały środowisko konserwatystów, prowokując je do licznych ataków. Ostatecznie pismo upadło z powodów finansowych. W 1887 Lewental kupił od Gebethnera i Wolffa połowę udziałów „Kuriera Warszawskiego”.
Wśród inicjatyw wydawniczych Lewentala szczególne miejsce zajmowała literatura piękna. Jego nakładem ukazały się dzieła M.Bałuckiego, A.Fredry, J.Korzeniowskiego, J.I.Kraszewskiego, H.Rzewuskiego, J.Słowackiego, W.Syrokomli oraz E.Orzeszkowej (Tanie Zbiorowe Wydanie Powieści). Ważne miejsce zajmowały także przekłady z literatury klasycznej (dzieła Homera Sofoklesa) i nowożytnej europejskiej (dzieła H.Balzaca, G.G.Byrona, P.Calderona, J.W.Goethego, M.Lermontowa), które ukazywały się w serii „Biblioteka Najcelniejszych Utworów Literatury Europejskiej” redagowanej przez F. H. Lewenstama i P. Chmielowskiego. Lewental zmarł 24 IX 1902 w Wiesbaden w Niemczech.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Salomon Lewental"
|
|