|
Zygmunt Kramsztyk
Syn Izaaka i Ewy Fryling, brat Stanisława, Marcelego, Juliana i Feliksa urodzony w 1849 r. w Warszawie. Tam ukończył gimnazjum i po maturze wstąpił do Szkoły Głównej Warszawskiej, a po jej przekształceniu w 1869 r na uniwersytet - nadal naukę kontynuował. Już jako student wykazał się talentem i napisał pod kierunkiem profesora fizjologii Feliksa Nawrockiego dwie prace naukowe opublikowane w języku rosyjskim. W 1872 r otrzymał dyplom lekarza i rozpoczął prywatną praktykę uzyskując wkrótce stanowisko ordynatora w uniwersyteckiej Klinice Oftalmologicznej. Pracował nad doktoratem pod kierunkiem profesora Wiktora Szokalskiego dokształcając się w Berlinie i Wiedniu. Doktoryzował się w 1879 r. na podstawie rozprawy „O zmianach postrzeganych w oczach przy białaczce” („Pam. Tow. Lek. Warsz.” 1878) ogłoszonej w języku polskim i rosyjskim. Po uzyskaniu tytułu objął stanowisko ordynatora oddziału ocznego w Szpitalu Starozakonnych w Warszawie, zostając w 1898 lekarzem naczelnym tegoż szpitala. Z tej zaszczytnej funkcji zrezygnował po czterech latach pozostając jedynie ordynatorem oddziału ocznego, a w 1904 r. wycofał się całkowicie z pracy w szpitalu. Prowadził praktykę prywatną ciesząc się wielkim uznaniem pacjentów i środowiska lekarskiego, uważany był za najlepszego okulistę w Warszawie. Ubogich leczył za darmo. Manifestował swe przywiązanie do kultury polskiej. Został aresztowany przez zaborcze władze carskie za złożenie podania o paszport w języku polskim, mimo zakazu używania języka polskiego w życiu publicznym i w administracji. Został zwolniony dzięki temu, że ciężko chory na oczy ówczesny gubernator G. Skałłon zdecydował się na operację. Kramsztyka doprowadzono z więzienia, operacja się udała, a lekarza wkrótce zwolniono.
Kramsztyk napisał przeszło 60 naukowych rozpraw, opublikowanych w różnych czasopismach profesjonalnych. Niestrudzenie popularyzował też niektóre zagadnienia okulistyki. Liczne prace poświęcił jaglicy prezentując niezwykle postępowy jak owe czasy plan walki z tą chorobą (statystyka okulistyczna, leczenie oczu u noworodków i dzieci, zwiększenie ilości ambulatoriów okulistycznych, przytułki dla niewidomych) postulował poprawę warunków pracy celem ochrony wzroku. W swych publikacjach podejmował także problemy natury ogólniejszej kładąc nacisk na liczne braki i wady szpitalnictwa i jego organizacji. Popularyzował wiedzę medyczna w takich pismach jak: „Medycyna”, „Nowiny Lekarskie”, „Przegląd Okulistyczny”, a przede wszystkim na łamach „Gazety Lekarskiej”, której był współwłaścicielem od 1880 r. Kramsztyk wygłaszał referaty na zjazdach okulistycznych, na zjazdach lekarzy i przyrodników polskich. W 1897 r. założył pismo „Krytyka Lekarska”, które finansował z własnych środków, został jego redaktorem i wydawcą. Pismo ukazywało się do 1907 r.. W 1905 r. doszło do rozdźwięków pomiędzy współpracownikami „Gazety Lekarskiej” i Kramsztyk przestał być jej współwłaścicielem. Kiedy Towarzystwo Lekarskie Warszawskie zaczęło lansować kierunek prawicowo-konserwatywny zaprzestając przyjmowania nowych członków Żydów, Kramsztyk wystąpił z niego. Zaangażował się w tworzenie nowego Towarzystwa Medycyny Społecznej, którego czynnym członkiem pozostał do końca życia.
Osobną dziedzina pracy Zygmunta Kramsztyka było literaturoznawstwo. Pasjonował się twórczością Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego oraz Seweryna Goszczyńskiego pozostawiając liczne dowody tych fascynacji w postaci prac naukowych. Wychodząc z założenia, że istotny wpływ na myśl Słowackiego miała „Teoria jestestw organicznych” Jędrzeja Śniadeckiego podjął się rekonstrukcji poglądów poety na ewolucje przyrody.
|
Słowackiemu i Goszczyńskiemu poświęcił również pracę „Oświetlenie w poematach Zamek Kaniowski i W Szwajcarii ( druk w książce zbiorowej: „Sami sobie” 1900r.). Największą pasją literacką Kramsztyka była jednakże twórczość Mickiewicza, którego „Pana Tadeusza” znał na pamięć. Dziełu temu poświęcił studium „Bohaterowie Pana Tadeusza”, które ukazało się w czterech częściach w latach 1907-1910. Najwięcej kontrowersji i dyskusji wzbudziła prezentacja postaci Jankiela, której Kramsztyk poświęcił wiele uwagi, dał nawet publiczny odczyt na ten temat. Pisał swój szkic z punktu widzenia asymilatora polemizującego z działaczami syjonistycznymi na łamach pism takich jak „Izraelita” czy „Ludzkość”. Spotkał się z ironią i wyszydzeniem zarówno ze strony syjonistów jak i społeczności warszawskiej. Interweniował niekwestionowany ówczesny autorytet w dziedzinie literatury profesor Ignacy Chrzanowski, który na łamach „Biblioteki” tłumaczył, że Kramsztyk nakreślił charakterystyki postaci zgodnie z intencjami autora i wymową całego dzieła i docenił jego pracę. Kramsztyk przygotowywał więc dalsze tomy, jednak nie zdążył ich opracować i przygotować do druku. Z teki pośmiertnej „Tygodnik Ilustrowany” wydrukował „Soplicowo” w 1920 r. Osobne studium poświęcone problemom opisu i obrazu artystycznego opublikował w 1903 r. w „Bibliotece Warszawskiej”. Dbałość o czystość i piękno języka polskiego nie stanowiła jednak osobnej enklawy w życiu wybitnego lekarza, ale walczył o poprawność w języku i nazewnictwie medycznym. W prowadził on do „Krytyki Lekarskiej” osobny dział tzw. „Notatki językowe”, w którym piętnował błędne stosowanie niektórych wyrazów i zwrotów. Ogłaszał również artykuły podejmujące problematykę poprawności językowej: „O cytatach”, „Wady mianownictwa i układu naukowego w okulistyce” i in.
Do zasług Kramsztyka niewątpliwie należy zaliczyć utworzenie ogrodu zoologicznego w Warszawie, czego był inicjatorem. Był także współzałożycielem Towarzystwa Miłośników Przyrody, w którym przez wiele lat pełnił obowiązki prezesa. W 1908 r zorganizował w ramach działalności Towarzystwa wystawę przyrodniczą o charakterze edukacyjnym adresowaną głownie do młodzieży. Sam zafascynowany Tatrami organizował także dla młodzieży wycieczki wysokogórskie. Z T. Chałubińskim i W. Matlakowskim, z którymi utrzymywał bliskie stosunki łączyło go umiłowanie Tatr i góralszczyzny. Należał do grona propagatorów koncepcji miast-ogrodów.
Kramsztyk ogłosił szereg artykułów podejmujących problemy społeczne m.in. „O organizacji pomocy społecznej”, „Wady naszego sposobu życia”, jak również popularnonaukowych w takich czasopismach jak „Wszechświat” czy „Ateneum”. Należał do czynniejszych współpracowników „Encyklopedii” Orgelbranda.
Bezdzietni Kramsztykowie wychowywali córki zmarłego starszego brata Jakuba Kramsztyka dając im staranne wykształcenie. Prowadzili dom otwarty, co było zasługą wielkiej kultury i życzliwości żony - Heleny z Zweigbaumów Kramsztykowej. Bywali u nich liczni literaci, uczeni, lekarz i społecznicy. Wśród stałych gości można było spotkać Bronisława Chlebowskiego, Ignacego Halperna (Myślickiego), Samuela Dicksteina, Stefana Srebrnego, Jadwigę Sikorską, Gabriele Stamierowską, ks. Zygmunta Chełmickiego, Adama Chmielowskiego (późniejszego świętego brata Alberta).
Zygmunt Kramsztyk cierpiał na raka wątroby, pracował jednak do końca lecząc chorych. Zmarł nagle na atak serca w 1920 r. Pochowany został na cmentarzu żydowskim w Warszawie.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Zygmunt Kramsztyk"
|
|