|
Przysucha
Pierwsze informacje o Przysusze pochodzą z początków XV wieku, lecz prawa miejskie uzyskała dopiero z nadania Augusta II Mocnego w 1710 roku. Na mocy przywileju królewskiego Przysucha miała być miasteczkiem rzemieślników niemieckich. Trzynaście lat później zezwolono na osiedlanie się tutaj Żydów, a w 1745 roku utworzono polską część miasta.
Każda z trzech zamieszkujących miasto nacji założyła swoją wyodrębnioną dzielnicę - z rynkiem, ulicami i budynkami użyteczności publicznej. Dzięki temu dziś Przysucha stanowi unikalne „trójmiasto” z trzema centrami miejskimi.
Po przeszło półwieczu od założenia dzielnicy żydowskiej w Przysusze żyło już 105 rodzin wyznających judaizm, dlatego konieczne stało się wybudowanie synagogi. Stanęła ona w 1777 roku i przez odwiedzających była uznawana za budowlę „wspaniałą”. Jest to obszerny murowany budynek zaprojektowany na planie prostokąta 20 x 30 metrów, utrzymany w stylu klasycystycznym. Komponując wystrój wnętrza zachowano tradycyjne dla polskich bóżnic rozwiązanie „dziewięciopolowe”, gdzie środkowa część stropu podtrzymywana jest przez cztery połączone arkadami kolumny, które wyznaczają tym samym miejsce na bimę.
Synagoga. Foto: J.J.
Przysucha stała się słynna w środowisku żydowskim w momencie, gdy osiadł tutaj słynny cadyk Jaakow Icchak ben Aszer (nazwany przez współwyznawców Świętym Żydem) i na przełomie XVIII i XIX wieku stworzył silny ośrodek ruchu chasydzkiego.
|
Słynny dwór cadyka przyciągał wiernych z całego Mazowsza i kielecczyzny. Niektórzy pragnęli zamieszkać w jego sąsiedztwie na stałe, dlatego też liczba Żydów w „trójmieście” rosła najszybciej. W 1939 roku stanowili oni około 65 % mieszkańców.
Okupacja hitlerowska przyniosła zagładę żydowskim mieszkańcom Przysuchy. W 1942 roku utworzono getto. Osadzono w nim 5000 osób, które jesienią tego samego roku wywieziono do Treblinki i tam zamordowano.
Cmentarz w Przysusze, założony w XVIII wieku, został całkowicie zniszczony (nagrobkami wybrukowano ulice). Na jego terenie do dziś pozostało zaledwie kilka bardzo zniszczonych macew.
Wnętrze synagogi. Foto:J.J.
Także słynna synagoga przysuska powoli obraca się w ruinę. Niekompetentnie przeprowadzona próba remontu przyspieszyła jedynie niszczenie budynku. W latach sześćdziesiątych budynek przykryto blaszanym dachem, bez wcześniejszego zbadania wytrzymałości ścian. W efekcie budowla kruszy się pod własnym ciężarem. Jednak nadal można podziwiać resztki wystroju wnętrz: polichromie, ornamenty roślinne i zwierzęce, freski z inskrypcjami hebrajskimi, a przede wszystkim kuty w kamieniu, barokowy aron ha-kodesz, którego kolumny podtrzymywane są przez gryfy.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Przysucha"
|
mapa miejsc
|
)
)