|
Białystok
Po raz pierwszy Żydzi białostoccy zostali wymienieni w dokumencie z 1658 roku, a więc osiedlili się tutaj w niespełna dziewięć lat od chwili założenia miasta. I jakkolwiek administracyjnie podlegali kahałowi w Tykocinie, to w 1711 roku wybudowano w Białymstoku pierwszą drewnianą synagogę. Na jej miejscu, w latach 1908-1913 powstała Wielka Synagoga, zwieńczona wysoką kopułą.
Ulica Młyńska. Foto: A.Olej&K. Kobus:
Gdy w 1745 roku oddzielono się od zarządu w Tykocinie i gdy powstała samodzielna gmina białostocka, żydowskich mieszkańców miasta było 765.
Dzięki rozwojowi przemysłu tekstylnego w drugiej połowie XIX wieku Białystok stał się jednym z najprężniej rozwijających się miast w zachodnich częściach Imperium Rosyjskiego. Wraz z rozwojem miasta rozrastała się także społeczność żydowska i w połowie XIX wieku stałą się najliczniejszą w mieście grupą etniczną.
Przełom wieku XIX i XX to okres w którym tworzyły się w mieście żydowskie partie polityczne – syjonistyczne i socjalistyczny Bund; pojawiły się też organizacje społeczne, szkoły i szpitale. Powstały kolejne synagogi i domy modlitwy - przed wybuchem II wojny światowej istniało ich w samym Białymstoku około stu, z czego 59 zostało opisanych przez A.S. Herszberga.
We wrześniu 1939 roku, Białystok wszedł w skład terytoriów zaanektowanych przez ZSRR. W tym czasie liczba Żydów (razem z uchodźcami z terenów zajętych przez Niemców) urosła do 80 000.
Pomnik w miejscu spalonej Wielkiej Synagogi. Foto: J.J.
W chwili wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej w mieście doszło do masakry - około 1000 Żydów zamknięto i spalono wewnątrz Wielkiej Synagogi. Dziś na tym miejscu znajduje się pomnik ofiar. Swoim kształtem nawiązuje do charakterystycznego elementu Wielkiej Synagogi – wieńczącej ją kopuły.
Oprócz tego pomnika zachowały się w Białymstoku tylko trzy budynki, które są śladem po blisko stu synagogach i domach modlitwy.
|
Przy ulicy Pięknej 3 stoi odrestaurowany budynek, w którym mieści się siedziba między innymi Fundacji im. L. Zamenhoffa. Budynek ten został wybudowany w ostatnich latach XIX wieku jako Piaskower Bejt Midrasz (nazwa pochodziła od dzielnicy Piaski). W czasie okupacji została zdewastowana, lecz po 1945 służyła jako siedziba organizacji żydowskich, między innymi Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce. W 1968 roku organizacje te usunięto, a opuszczony budynek niszczał, aż w końcu spłonął. Remont podjęty w latach ‘70 całkowicie pozbawił budynek cech charakterystycznych dla synagogi.
Dom modlitwy Cytronów. Foto: J.J.
Dawny budynek Domu Modlitwy, ufundowany w 1936 roku przez rodzinę Cytronów i dlatego popularnie zwany Cytron Bejt Midrasz, pełnił swoją sakralną rolę w czasie istnienia getta, a także po zakończeniu okupacji, do końca lat sześćdziesiątych. W czasie remontu, jaki podjęto w latach siedemdziesiątych, zniszczono polichromowany strop. Obecnie mieszczą się tutaj Pracownie Plastyczne i Muzeum Miejskie.
Dawna synagoga przy ul. Branickiego. Foto: J.J.
Ul. Branickiego 3
Wybudowana w 1902 roku synagoga nosiła nazwę Bejt Samuel – jako wyraz czci dla najsłynniejszego rabina Samuela Mohilewera, zwolennika syjonizmu.
W czasie wojny została spalona, a następnie kilkakrotnie przebudowywana – w celu zaadaptowania jej na kino, następnie na salę sportową, klub sportowy, ośrodek szkoleniowy. Każda przebudowa zacierała ślady pochodzenia i przeznaczenia tego budynku. Obecnie na ścianie wisi tablica, która w dwóch językach - po polsku i po hebrajsku - informuje: "Tu była Bóżnica żydowska im. Wielkiego Rabina Shmuela Mohilewera".
Cmentarz żydowski. Foto: J.J.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Białystok"
|
mapa miejsc
|
)
)
)
)