|
Bobowa
Siedziba gminy w powiecie gorlickim województwa małopolskiego, prawa miejskie utraciła w 1934.
Warto zobaczyć:
- synagogę
- kościół pw. Wszystkich Świętych (XIV/XVw)
- gotycki kościół św. Zofii
- renesansowy dwór obronny w Jeżowie
- dawny dwór w Bobowej
Historia
Początki sięgają średniowiecza, jednak Bobowa miała wielu właścicieli i nigdy nie osiągnęła takiego znaczenia jak np. niedaleki Biecz. Najdłużej była w rękach Jaworskich i Długoszowskich. O jej rozwoju świadczy jednak fakt, że w średniowieczu posiadała aż trzy kościoły oraz przywileje handlowe.
Żydzi pojawili się w Bobowej w 1732 roku, kiedy ówczesny właściciel miasta Michał Jaworski zezwolił im na osiedlanie się w mieście. Jak wszędzie zajmowali się głównie handlem, ale także rzemiosłem, przeważnie krawiectwem, piekarstwem, czapnictwem, a kobiety – tradycyjnym w tym rejonie - koronkarstwem klockowym, które w II połowie XIX wieku intensywnie się rozwijało. W 1914 Żydzi stanowili 48% ogółu mieszkańców.
II połowa XIX wieku był to również okres działania słynnego cadyka Halberstama, założyciela dynastii cadyków i znanej jesziwy. Szlomo Halberstam (1847–1906), wnuk cadyka z Nowego Sącza Chaima Halberstama, rabin Oświęcimia i Wisznicy był znakomitym nauczycielem rabinów, propagował ascetyczne życie i sprzeciwiał się oświacie publicznej, założył więc dwór i własną szkołę talmudyczną, do której ściągali Żydzi z Europy środkowej.
Kirkut. Foto: A.Olej&K. Kobus:
Sławę bobowskiego dworu umocnił jego następca Ben Cion Halberstam (1874–1941), który zakładał kolejne jesziwy w całej Małopolsce, organizował pomoc dla Żydów uciekających z III Rzeszy, a ponadto - obdarzony wielkim talentem muzycznym - stworzył wiele pieśni. Po wybuchu II wojny światowej wraz z rodziną uciekł do Lwowa, gdzie został rozstrzelany wraz z innymi chasydami, po wkroczeniu wojsk niemieckich. Z zagłady ocalał syn – Szlomo Halberstam (ur. 1908), który zapewnił ciągłość dynastii bobowskiej, której siedzibą stał się Nowy Jork.
Chasydzi Bobowscy należą do najbardziej dynamicznych wspólnot chasydzkich na świecie, a synagogi bobowskie działają w Nowym Jorku, Londynie, Jerozolimie, Antwerpii, Toronto i Montrealu.
|
W listopadzie 1939 Niemcy aresztowali przedstawicieli miejscowej inteligencji, pozostałych pędzono do przymusowej pracy przy kopaniu okopów, próby ucieczki - karano śmiercią. Śmierć groziła również tym, którzy pomagali Żydom lub polskim partyzantom. Tak hitlerowcy spacyfikowali wieś Wilczyska za wsparcie dla polskiego ruchu oporu.
W październiku 1941 na terenie Bobowej Niemcy utworzyli getto, do którego ostatecznej likwidacji przystąpili w sierpniu 1942. Rozstrzelali 25 osób, a ok. 700 wywieźli do Stróżówki, gdzie w lesie Garbacz odbyła się masowa egzekucja. Pozostałych wywieźli do obozów.
Synagoga
Żydzi wznieśli synagogę niedługo po przybyciu do Bobowej. Na obecny jej wygląd wpłynął wielki pożar, który zniszczył miasto w 1889 oraz dewastacje poczynione przez Niemców w czasie II wojny. Wkrótce po wojnie została ona odbudowana, jednak w czasach PRL służyła jako pomieszczenie dla warsztatów szkolnych.
Synagoga. Foto: A.Olej&K. Kobus:
Budynek znajduje się w pobliżu rynku. Zbudowany jest na planie kwadratu z prostokątną przybudówką. Wielka sala modlitewna wykonana została z kamienia, nakryta dziesięciopolowym sklepieniem wspartym na czterech słupach, natomiast część zachodnia – zbudowana jest z drewna. Na ścianie wschodniej sali zachowała się polichromowana dekoracja z 1778 r. o motywach roślinnych i zwierzęcych stanowiąca bogatą oprawę aron ha-kodesz - należącej do najcenniejszych zabytków żydowskiej sztuki sakralnej w Polsce. Widoczne na pozostałych ścianach malowidła odkryto niedawno.
W 1993 budynek stał się własnością gminy krakowskiej. Po kilku latach, dzięki funduszom rabina Asche Scharfa z Nowego Jorku synagogę wyremontowano i w lipcu 2003 r. nastąpiło uroczyste otwarcie. Obecnie służy ona jako miejsce kultu dla przyjeżdżających tu Żydów, jest również udostępniana zwiedzającym.
Kirkut
Na południowy zachód od Bobowej, na wzniesieniu przy drodze na Grybów, znajduje się kirkut, a na nim ohel cadyka Halberstama i ok. 200 macew. Został on uporządkowany i ogrodzony. Opiekuje się nim Tadeusz Nowak.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Bobowa"
|
mapa miejsc
|