SERWIS INFORMACYJNY     

Ślady i Judaica

Brzesko


Atrakcje turystyczne
Dawny układ urbanistyczny z rynkiem, fara z 1447 r. (ale całkowicie przebudowana), pałac (1898), zajmowany przez szkołę. Brzesko zdobyło sławę dzięki browarowi Okocim, założonemu w 1845 r. przez bawarską rodzinę Götz-Okocimskich.


Brzesko (żyd. Briegel)
Żydzi zamieszkali w Brzesku pod koniec XVII w. Przez długi czas miejscowa wspólnota podlegała gminie w Wiśniczu. W XIX w. w Brzesku osiadły dwie ważne rodziny żydowskie: chasydzka dynastia Lipszyców oraz Brandstaetterowie. W 1939 r. Żydzi stanowili połowę mieszkańców miasta. Ich dzielnica znajdowała się na tzw. Dolnym Mieście, na wschód od centrum. Za najbardziej żydowską ulicę były uważane Wapienna, dziś Berka Joselewicza, oraz Puszkina i Długa. Zachowało się sporo przedwojennej zabudowy.

Synagoga
W niezłym stanie jest bóżnica o wyglądzie i schemacie wnętrza (sala główna – babiniec – przedsionek) typowym dla prowincjonalnych społeczności żydowskich w Galicji. Wzniesiono ją w 1904 r. w miejscu wcześniejszej, która spłonęła w pożarze miasta. Była także siedzibą kahału. Po 1945 r. umieszczono tu czynne do dziś bibliotekę i warsztaty spółdzielni inwalidów, dokonując przy okazji przebudowy wnętrza. Niedaleko, przy Długiej 3, zachował się dom modlitwy z XIX w., dziś zupełnie opuszczony.
Przy ul. Puszkina 2; biblioteka czynna pn., śr.–pt. 8.00–18.00, wt. 8.00–15.00, sb. 8.00–13.00.

Kirkut wytyczono około 1824 r. (podawana dotąd data 1846 została podważona w monografii pióra Iwony Zawidzkiej). Najbardziej interesującymi miejscami są dwa ohele. Starszy mieści groby trzech rabinów z rodziny Lipszyców. Są tu pochowani: Arie Lejbusz (zm. 1846), jego syn Meszulman Zalman Jonatan (zm. 1855) oraz trzeci z dynastii – wnuk Towie Lipszyc (1826–1912). Nowy ohel wzniesiono w latach 90. XX w. nad grobami Efraima Templera (kierującego bejt ha-midrasz; 1867–1938) i czterech członków rodziny Templerów, pełniących funkcje rabinów bądź szkolników. Ogrodzony pomnik upamiętnia zamordowanych przez Niemców 18 VI 1942 r. Ostatni pochówek odbył się w 1960 r.
Przy ul. Czarnowiejskiej. Klucz u p. Marii Martyny, Czarnowiejska 34 (naprzeciw bramy).

w internecie

Teksty prezentowane obok pochodzą z przewodnika Śladami Żydów polskich" autorstwa Adama Dylewskiego, wydanego przez wydawnictwo "Pascal".
Kirkut, foto: A.Olej&K. Kobus:



Brandstaetterowie to jedna z wybitniejszych intelektualnie rodzin Żydów polskich. Rangę nazwisku nadał Mordechaj Dawid Brandstaetter (1844–1928). Był pisarzem, zwolennikiem haskali. Tworzył po hebrajsku. Ceniono jego świetny warsztat, a kilka utworów zaliczono do pereł prozy hebrajskiej, przekładając je na angielski i rosyjski. Najważniejsze utwory Mordechaja Brandstaettera to Wioska szklarzy (Kfar mezagegim), Zalman niedowiarek (Zalman goj) i autobiografia Z dziejów mojego życia (Mi-toldot hajaj).
Prawdziwą wielkość osiągnął zaliczany raczej do twórców literatury polskiej niż żydowskiej wnuk Mordechaja, mądry rabbi z Tarnowa – Roman Brandstaetter (1906–1987). Skończył Uniwersytet Jagielloński, debiutował w 1927 r. Pisał wyłącznie po polsku. Początkowo zajmowały go głównie poezja (wydał cztery tomiki, 1931–1935) oraz stosunki polsko-żydowskie (Tragedia Juliana Klaczki, Legion żydowski Adama Mickiewicza, Sprawa poezji polsko-żydowskiej). Na ataki antysemickie odpowiedział błyskotliwym esejem Zmowa eunuchów. Spędziwszy wojnę w Rosji i na Bliskim Wschodzie, trafił do Rzymu, gdzie przeżywszy przełom duchowy, przyjął chrzest (1948). Od tej chwili rozpoczął się najważniejszy etap działalności literackiej Romana Brandstaettera – twórczość inspirowana wątkami biblijnymi (Słowo nad słowami, Cztery poematy biblijne, Jezus z Nazaretu, Krąg biblijny). Wątki żydowskie powróciły w Innych kwiatkach św. Franciszka z Asyżu (nawiązujących do tradycji przypowieści chasydzkich) oraz w słynnym opowiadaniu Ja jestem Żyd z Wesela, które doczekało się adaptacji radiowej, teatralnej i telewizyjnej.


Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Brzesko" ?
Małopolska
 - Biecz
 - Bobowa
 - Brzesko
 - Dukla
 - Dąbrowa Tarnowska
 - Jarosław
 - Kraków i Kazimierz
 - Lelów
 - Lesko
 - Leżajsk
 - Nowy Sącz
 - Oświęcim
 - Przemyśl
 - Rymanów
 - Rzeszów
 - Sanok
 - Sieniawa
 - Tarnów
 - Łańcut
Podlasie
 - Białystok
 - Krynki
 - Sejny
 - Tykocin
Warszawa
 - Ferma w Grochowie-Witolinie
 - Pomnik Bohaterów Getta
 - Pomnik Żegoty
 - Sienna 55 - Złota 62
 - Synagoga Nożyków
 - Synagoga na Pradze
 - Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów
 - Szpital Starozakonnych
 - Szpital Starozakonnych na Pradze
Ziemia lubelska
 - Izbica
 - Kazimierz Dolny
 - Kock
 - Kraśnik
 - Lubartów
 - Lublin
 - Parczew
 - Sobibór
 - Szczebrzeszyn
 - Włodawa
 - Zamość
 - Łęczna

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl