|
Dąbrowa Tarnowska
Miasto powiatowe w woj. małopolskim, na pograniczu Pogórza Karpackiego i Kotliny Sandomierskiej.
Warto zobaczyć:
- Drewniany kościół pw. Wszystkich Świętych (XVIII)
- Muzeum Powiśla Dąbrowskiego
- Muzeum polonijne
- Izbę pamięci Żydów, ul Daszyńskiego 8
Historia
Nazwa wywodzi się od porastających te okolice przed wiekami lasów dębowych, zwanych dąbrowami. Pierwsza wzmianka o istnieniu osady pochodzi z XV wieku. Brak zachowanych dokumentów lokacyjnych nie pozwala na odtworzenie dokładnej historii miejsca. Dąbrowa wchodziła w skład dóbr Ligęzów, następnie Lubomirskich, którzy przebudowali istniejący już zamek w stylu barokowym, w późniejszym okresie zmieniali się spadkobiercy i nabywcy dóbr dąbrowskich. Dąbrowa była ośrodkiem lokalnego handlu i jarmarków. W okresie przedrozbiorowym istniały dwie szkoły: parafialna i żydowska pod zarządem kahału. W czasie zaborów znalazła się pod rządami Austrii, w czasie I wojny światowej uległa znacznym zniszczeniom. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości stała się siedzibą władz powiatowych, co przyczyniło się do jej rozwoju. Powstało szereg stowarzyszeń społecznych, istniały dwa kluby sportowe: polski „Dąbrovia” i żydowski „Makabi”.
Synagoga, foto: A.Olej&K. Kobus:
8 września 1939 Niemcy wkroczyli do Dąbrowy Tarnowskiej. W 1940 aresztowali grupe młodzieży z miejscowego gimnazjum i wywieźli ją do Auschwitz. Zaczęły się aresztowania, wywózki na roboty przymusowe do Rzeszy. Zamknięto dąbrowskie liceum.
W lipcu 1942 hitlerowcy utworzyli getto, z którego już we wrześniu 1942 wywieźli uwięzionych tam Żydów do obozy w Bełżcu. W Dąbrowie pozostali jedynie członkowie służby porządkowej oraz Rady Żydowskiej, którzy zostali rozstrzelani na cmentarzu żydowskim w kwietniu 1943. Mimo prześladowań w Dąbrowie ocalała grupa Żydów. Ostatni z nich Samuel Roth zmarł w 1995.
|
Jako jeden z ostatnich ortodoksyjnych Żydów zamieszkujących Dąbrowę Roth pełnił po II wojnie światowej rolę duchowego przywódcy malejącej gminy żydowskiej. Z Dąbrowy Tarnowskiej wywodziło się wielu wybitnych cadyków, jak np. Dawid Unger – uczeń Widzącego z Lublina i założyciel dynastii oraz Cwi Hirsz Rymanower – późniejszy cadyk rymanowski.
Ślady
Najokazalszym zabytkiem żydowskim w Dąbrowie jest imponująca rozmiarami synagoga znajdująca się na północny-wschód od rynku. Zbudowano ją według projektu Abrahama Goldsteina ze środków Ajzyka Sterna. Pod koniec lat 30-tych XX wieku przeprowadzono generalny remont świątyni i dobudowano trzykondygnacyjny krużganek. Prace nadzorowała Dorota Mertz. Bryła bożnicy uderza architektonicznym pięknem. Wzniesiona na planie prostokąta, fasadę flankują dwie wieże, pomiędzy którymi znajduje się pięcionawowy portyk z trójkondygnacyjną galerią wspierający się na czterech kolumnach połączonych arkadami. Całą budowlę zdobią napisy w języku hebrajskim i płaskorzeźby. Charakterystyczne wieże ozdobione są symbolicznymi przedstawieniami zwierząt i wyrytymi w tynki inskrypcjami „bądź śmiały jak lampart i lekki jak orzeł, rączy jak jeleń i silny jak lew”. Wnętrze składa się z jednej sali modlitw zwieńczonej spłaszczonym sklepieniem tworzą dwukondygnacyjnej części zachodniej, mieszczącej na parterze przedsionek, a na piętrze babiniec. We wnętrzu zachowała się polichromia z motywami zwierzęcymi i roślinnymi. W 1939 Niemcy urządzili w synagodze magazyn. Również po wojnie do roku 1970 w budynku synagogi mieściły się magazyny.
Obok synagogi znajduje się cmentarz porośnięty drzewami (m.in. 6 dębów, pomników przyrody). Na kirkucie znajduje się pomnik wzniesiony przez syna Mojżesza Jassy, a rozbudowany przez Żydowską Kongregację w Tarnowie, upamiętniający dzień 22 lipca 1942, kiedy Niemcy rozstrzelali ok. 180 Żydów. Znajduje się tam również pomnik upamiętniający ofiary Holocaustu.
W 1996 z inicjatywy Jerzego Rzeszuty oraz władz samorządowych powstała Izba Pamięci Żydów. Ekspozycja mieści się w dawnych pomieszczeniach mieszkalnych rodziny Rothów, z których jedna została przekształcona jeszcze przez Samuela Rotha w Dom Modlitwy. Izba została utworzona na mocy umowy pomiędzy Zarządem Gminy w Dąbrowie Tarnowskiej a spadkobiercą testamentu Samuela Rotha – Cesią Nesselroth, mieszkającą w Australii. Kustoszem i mecenasem zbiorów jest Dąbrowski Dom Kultury. Zbiory obejmują księgozbiór hebrajski, przedmioty kultu i codziennego użytku.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Dąbrowa Tarnowska"
|
mapa miejsc
|