|
Dukla
Miasto położone nad rzeką Jasiołką na granicy Beskidu Niskiego i Dołów Jasielsko-Sanockich, w odległości 20 km od Krosna i 17 km od przejścia granicznego w Barwinku.
Warto zobaczyć:
- Ruiny synagogi przy ul. Cergowskiej
- Zamek – muzeum historyczne,
- Późnobarokowy kościół pw. św. Marii Magdaleny
- Późnobarokowy kościół i klasztor oo. bernardynów
- Ruiny XVIII – wiecznego browaru
- Cmentarze żołnierskie
- Kirkut położony przy ul. Trakt Węgierski
W okolicach: muzeum przemysłu naftowego im. I. Łukasiewicza w Bóbrce (skansen)
muzeum łemkowskie w Zyndranowej (również eksponaty sztuki żydowskiej)
Historyczne początki miejscowości sięgają średniowiecza, pierwsze wzmianki o niej pochodzą z XIV, wiadomo że od początków XV wieku rządziła się już prawem magdeburskim. Położenie na tzw. „trakcie węgierskim” – szlaku handlu winem sprzyjało rozwojowi miasta, ale również licznym rozbojom. Dukla otrzymała przywilej króla Zygmunta III Wazy na sprzedaż i składowanie win węgierskich, a pod koniec XVI wieku miasto posiadało komorę celną, liczne przywileje na jarmarki, targi i składy towarów. Dobra dukielskie były własnością rodu Męcińskich, a następnie Mniszchów, którzy przebudowali zamek w stylu rokokowym. Mniszchowie słynęli z żądzy władzy i wpływów, nałożyli obowiązek posyłania do szkół dzieci mieszczańskich, fundowali budowę kościoła i zakładali Lożę masońską. Kolejne wojny i magnackie zatargi, a także pożary osłabiły pozycję miasta, niemniej wraz z budową kościoła ku czci bł. Jana z Dukli – pustelnika, miasteczko zaczęło się odradzać, jednak zabory i klęski żywiołowe, epidemie tyfusu i cholery przyczyniły się definitywnie do tego, że bezpowrotnie utraciło swą dawną rolę.
Nie ma dokumentów źródłowych umożliwiających określenie daty pojawienia się w Dukli Żydów, najprawdopodobniej przybyli tu wraz z rozwojem handlu winem. Zajmowali się również rzemiosłem i operowaniem pieniędzmi. Pod koniec wieku XIX, kiedy za sprawą Ignacego Łukasiewicza, zaczął się na Podkarpaciu rozwijać przemysł naftowy, zaangażowali się również w uruchamianie destylarni. Wiadomo, że taka destylarnia Izaaka Reicha działała w pobliskiej wsi Cergowej oraz w mieście: destylarnia nafty Ehrenreiche i Wietshnew i Syn.
|
U schyłku XIX wieku, w Dukli liczącej ponad 3000 mieszkańców żyło około 2400 Żydów, stąd w pamiętniku Kazimierza Chłędowskiego – syna administratora majątku Męcińskich, znalazł się dwuwiersz:
„Dukla miasto Judy synów
A w nim czterech bernardynów”
W czasie I wojny światowej w Dukli stacjonowały wojska rosyjskie. W 1915 miasto strawił pożar radykalnie zmniejszając liczbę ludności z 3500 do 1000 mieszkańców. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości nastąpiło ożywienie gospodarcze i społeczne. Powstało szereg polskich i żydowskich organizacji politycznych.
Kirkut w Dukli. Foto: A.Olej&K. Kobus:
W czasie II wojny światowej Dukla trwała i mimo, że doświadczyła ataków z wielu stron, organizowała działalność konspiracyjną. W czasie kampanii wrześniowej do Dukli wkroczył ukraiński oddział płk. Suszki pseudonim „Brandenburg” wspierany przez Słowaków i zajął zamek. Po nim stacjonowały w pałacu kolejno: Grenzschutz, SS „Galicien”, oddziały Wermachtu. Najcięższe walki rozegrały się jesienią 1944 – tzw. operacja karpacko-dukielska.
Hitlerowcy zamknęli Żydów w getcie, wielu z nich rozstrzelali na miejscu, wielu w okolicznych lasach. W 1940 spalili synagogę zbudowaną w 1758 r. Dziś pozostały tylko ruiny. Zachował się kirkut położony na południe od miasta, zniszczony przez Niemców, jednak ocalało wiele macew. Wiadomo, że miejscowa ludność ukrywała Żydów, mimo grożącej za to kary śmierci. Jeszcze we wrześniu 1944, niedługo przed wycofaniem się, Niemcy rozstrzelali Mieczysława Roja oraz pięciu Żydów, których ukrywał.
Miasto zostało ograbione i w 90% zniszczone, przy życiu pozostało kilkadziesiąt osób.
Przez wiele lat po wojnie wyludnione powoli się odbudowywało, w latach 50-tych liczyło zaledwie ok. 600 mieszkańców, obecnie – ponad 2 000. W 1984 Dukla została odznaczona Krzyżem Grunwaldu przyznawanym za zasługi wojenne. Piewcą Dukli jest znany polski prozaik Andrzej Stasiuk.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Dukla"
|
mapa miejsc
|