|
Izbica
Izbica to wieś, siedziba gminy w powiecie krasnostawskim w województwie lubelski, licząca obecnie ok. 2 tysięcy mieszkańców, położona nad rzeką Wieprz.
Pierwsza wzmianka w dokumentach pisanych o Izbicy pojawia się w 1419 roku. W 1750 miała miejsce lokacja miasta będącego własnością królewską. Miasto to zostało założone dla ludności żydowskiej, która została usunięta dekretem z 1744 roku z sąsiadującej z Izbicą przez rzekę Wieprz Tarnogóry. Pojedynczy Żydzi osiedlali się w Izbicy od XVI wieku. Po wydaniu w Tarnogórze dekretu „de non tolerandis Judeis”, stopniowo przesiedlali się do sąsiedniej Izbicy. W 1775 roku Izbica była siedzibą kahału, a w mieście istniało 15 domów żydowskich.
W wyniku I rozbioru Polski, w 1772 roku, Izbica znalazła się pod panowaniem austriackim. W 1809 roku weszła w skład Księstwa Warszawskiego, a po roku 1815 znalazła się w obrębie zaboru rosyjskiego zwanego „Królestwem Polskim”. Społeczność Izbicy wspierała aktywnie polskie powstanie narodowowyzwoleńcze w 1863, za co została ukarana przez władze carskie odebraniem praw miejskich w 1870.
W 1856 roku w Izbicy żyło 1.594 Żydów. W XIX wieku osiedlił się tutaj cadyk Mordechaj Josef Leiner i jego syn Jakub. Wokół ich dworu powstał silny ośrodek ruchu chasydzkiego. Ostatni cadyk z dynastii izbicko-radzyńskiej zginął w 1942 roku. Z początku XIX pochodzi wzmianka o murowanej synagodze, która jednak się nie zachowała do naszych czasów. Pod koniec XIX Izbicę zamieszkiwało ok. 3 tys. Żydów.
Chwilowe ożywienie gospodarcze nastąpiło po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i uruchomieniu linii kolejowej z Zamościem. W okresie międzywojennym w Izbicy żyło 2.862 Żydów, którzy stanowili 93% ogółu mieszkańców. W 1939 roku w wiosce znajdowało się około 4 tys. Żydów.
|
Wojska niemieckie weszły do Izbicy już we wrześniu 1939 roku. Hitlerowcy utworzyli tzw. obóz przejściowy dla Żydów z terenu całej Polski, Czech, Moraw, Austrii i Niemiec, których wywozili do obozów zagłady w Bełżcu i Sobiborze.
Miejscowych Żydów wykorzystywano początkowo do pracy przy budowie lotniska w Zamościu, a następnie w latach 1942 i 1943 całkowicie wymordowano. Niemcy dokonywali licznych egzekucji, m.in. na terenie cmentarza żydowskiego, gdzie zginęło ok. 4,5 tys. osób, wywozili Żydów kolejnymi transportami do Bełżca i Sobiboru. Ostatni transport z Izbicy miał miejsce 28 kwietnia 1943. Miasto zostało zniszczone, budynki gminy żydowskiej zburzone, a cmentarz zdewastowany.
Do dnia dzisiejszego zachował się jedynie teren cmentarza na wzgórzu nad ul. Fabryczną. Był on założony zapewne wraz z lokacją miasta w XVIII wieku. Zdewastowany przez hitlerowców, dziś mieści jedynie kilka macew i sporo ich fragmentów. Najstarsza z nich datowana jest na 1823 rok. Nagrobki wykonane były z piaskowca i granitu, zachowały się fragmenty zdobień i inskrypcji w języku hebrajskim.
W czasie II wojny światowej cmentarz był miejscem licznych egzekucji, których kulminacja nastąpiła w listopadzie 1942 roku. Wydarzenia te upamiętniają zbiorowe mogiły, pomnik i płyta poświęcona ofiarom Shoah. W 1995 roku, dzięki staraniom rodziny Leiner, wzniesiono ohel na grobach ich przodków. Istnieje również obelisk wzniesiony przez Ks. Grzegorza Pawłowskiego – Jakuba Hersza Grinera i jego brata Chaima Grinera poświęcony pamięci ich rodziców i sióstr zamordowanych przez hitlerowców. Ks. Pawłowski ocalał ukrywany przez Polaków w czasie wojny, później postanowił zostać katolickim księdzem.
W rynku przetrwało wiele kamienic żydowskich z przełomu XIX i XX wieku o typowym układzie: na parterze znajdowały się pomieszczenia na działalność handlową, na piętrze lokale mieszkalne.
Izbica jest miejscem spotkań modlitewnych chrześcijan różnych kościołów oraz Żydów zainicjowanych m.in. przez abp. Józefa Życińskiego.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Izbica"
|
mapa miejsc
|