|
Synagoga Izaaka
Synagogę tę ufundował jeden z najbogatszych kupców siedemnastowiecznego Krakowa, Izaak Jakubowicz (reb Ajzyk reb Jekeles) za namową swojej żony Brajndli. Miał to być wyraz wdzięczności za szczęśliwy los i powodzenie fundatora i jego rodziny.
Synagoga Izaaka. Foto: J.J.
Z synagogą łączą się nierozerwalnie dwie legendy.
Pierwsza opowiada o cudownym śnie, jaki miał Izaak Jakubowicz. Gdy jeszcze był młody i ubogi przyśniło mu się, że pod mostem w czeskiej Pradze zakopany jest wielki skarb. Ruszył więc w drogę. Gdy dotarł do Pragi zobaczył, że most otoczony jest wojskiem i że w żaden sposób nie będzie mógł poszukać wyśnionego skarbu. Odważył się jednak opowiedzieć o swoim śnie jednemu z żołnierzy. Ten wybuchnął śmiechem i odparł, że jemu też się śni skarb, ale zakopany pod piecem Izaaka Jakubowicza - jakiegoś Żyda z Kazimierza, a przecież co drugi z nich nazywa się Izaak. Reb Ajzyk wrócił do siebie, rozebrał piec i znalazł pod nim ogromny skarb, który pozwolił mu nie tylko na rozwinięcie swojej faktorii, ale także na wystawienie najpiękniejszej synagogi w mieście.
Drugą opowieść przytacza Majer Bałaban. Po otwarciu synagogi mieszkańcy Kazimierza tłumnie przychodzili podziwiać jej piękno, bogactwo sreber i tkanin. Dowiedziano się jednak, że grupa krakowskich rabusiów planuje napad i grabież cennych paramentów. Zastosowano się do rady rabina Hellera – zamknięto wszystkie bramy miejskie prowadzące na Kazimierz, a jedyna droga, jaką mogli przejść złodzieje, prowadziła przez cmentarz Remu. Zwołano więc grupę młodych, silnych i odważnych mężczyzn, przebrano ich w białe płótna naśladujące całuny śmiertelne i uzbrojono ich w kije. Zaczajeni wśród nagrobków czekali przez noc na bandytów. Na widok „upiorów” stojących przy grobach, napastnicy rzucili się do ucieczki – gonieni przez obrońców aż do murów cmentarza.
W 1638 roku Izaak Jakubowicz otrzymał od króla Władysława IV zgodę na wystawienie okazałej bóżnicy, lecz konsekrowano ją dopiero w 1644 roku, po wieloletnich sporach z proboszczem kościoła Bożego Ciała, księdzem Marcinem Kłoczyńskim. Ksiądz argumentował swoją decyzję tak: [cyt. za Majerem Bałabanem] „w pobliżu synagogi mieszkali również katolicy i może się zdarzyć, że będzie musiał tamtędy przejść ksiądz z wiatykiem”.
|
Spór został zażegnany po sześciu latach i piękna barokowa synagoga została oddana wiernym.
Sala modlitewna dla mężczyzn stanowi prostokąt o wymiarach 12 x 17 metrów i kryta jest stiukowym sklepieniem, prawdopodobnie zaprojektowanym przez Jana Baptystę Falconiego.
Część przeznaczona dla kobiet oddzielona jest czterema arkadami wspartymi na lekkich, toskańskich kolumnach. W czasie remontu i przebudowy w 1924 roku dobudowano do ściany szczytowej osobne wejście na babiniec. Obecnie wchodzi się tam po symetrycznych dwuspadowych schodach. Prowadzącą one na loggię - zamkniętą podwójną arkadą.
Wnętrze synagogi. Foto: J.J.
Synagoga słynęła z pięknego wystroju i bogatego wyposażenia, na które nie szczędził środków reb Izaak Jakubowicz, ale jej świetność nie trwała długo. Po raz pierwszy została ograbiona w czasie najazdu szwedzkiego (1656), a w dwadzieścia trzy lata później, w czasie wielkiej zarazy w roku 1679, zarządzający synagogą wywieźli do Opatowa najcenniejsze elementy wyposażenia i naczynia synagogalne. Wiele z tych przedmiotów nigdy już na swoje miejsce nie wróciło.
I chociaż ograbiona z najcenniejszych naczyń, synagoga Izaaka przez stulecia była najokazalszą bóżnicą krakowskiego Kazimierza.
W 1939 roku hitlerowcy chcieli zmusić pracownika Gminy – Maksymiliana Redlicha do podpalenia zwojów Tory. Kiedy ten odmówił wykonania rozkazu, został natychmiast zamordowany przed wejściem do synagogi. W czasie okupacji hitlerowcy rozkradli i zniszczyli zgromadzone w niej przedmioty, kultowe naczynia i elementy wyposażenia. Odbudowana w latach ’50 została oddana Związkowi Polskich Artystów Plastyków. Urządzono w niej pracownie rzeźbiarskie.
Po 1989 roku przeszła pod zarząd Gminy Żydowskiej, która prowadzi w niej prace konserwatorskie. Obecnie Synagoga Izaaka pełni rolę muzeum Zagłady Żydów krakowskich.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Synagoga Izaaka"
|
mapa miejsc
|
)
)