|
Synagoga Tempel
W połowie XIX wieku do Polski zaczęły napływać nowe idee teologiczne, związane z judaizmem reformowanym. Zwolennicy reformy religijnej głosili konieczność odejścia od sztywnych zasad mozaizmu tradycyjnego na rzecz wyznania nowoczesnego, które nie podkreślałoby odrębności religijnej i kulturalnej Żydów. Temu celowi miała służyć zmiana języka liturgii – z hebrajskiego na język narodowy kraju diaspory, a także odwołanie się do obrzędów panujących w kościołach chrześcijańskich, takich jak: śpiew przy akompaniamencie organów, rezygnacja z oddzielania kobiet od mężczyzn, czy brak nakrycia głowy w czasie nabożeństw.
Dla podkreślenia różnic dzielących synagogi reformowane od ortodoksyjnych te pierwsze nazywano Tempel (świątynia).
Na terenach Polski istniały tylko dwie synagogi reformowane - krakowski Tempel przy ul. Miodowej i Wielka Synagoga na Tłomackim w Warszawie.
Synagoga Tempel w Krakowie. Foto: J.J.
Walka o możliwość wystawienia nowoczesnej synagogi dla zwolenników judaizmu reformowanego trwała blisko 20 lat - od 1843 do 1862 roku. Wcześniej przez lata modlitewnia zwolenników judaizmu reformowanego mieściła się w mieszkaniu prywatnym, w końcu jednak Stowarzyszenie Izraelitów Postępowych i Towarzystwo Religijno-Cywilizacyjne uzyskały zgodę na wzniesienie swojej synagogi. Głównym architektem został Ignacy Hercok, który zaprojektował budynek eklektyczny, neorenesansowy, łączący w sobie jednocześnie wiele elementów mauretańskich. Warto zaznaczyć, że styl ten, wywodzący się z Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu, w drugiej połowie XIX wieku i na początku XX uważany był za żydowski styl narodowy, więc jako taki dominował w architekturze sakralnej.
|
W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku, dokonano znaczących zmian w rozwiązaniu architektonicznym synagogi – na ścianie wschodniej dodano wieloboczną absydę kryjącą aron ha-kodesz oraz arkadowe loggie prowadzące na babiniec. Również w tym czasie zamontowano w oknach witraże, nawiązujące ornamentyką do stylu mauretańskiego, który panował wewnątrz budynku.
Wnętrze synagogi Tempel. Foto: J.J.
Wnętrze synagogi ozdobione jest stiukami, wykorzystującymi zarówno stylizowane wzornictwo renesansowe (groteski i ornamenty roślinne) jak i mauretańskie wzory geometrycznych plecionek. Babiniec, wsparty na metalowych filarach, obiega główną salę modlitewną wzdłuż trzech ścian – północnej, zachodniej i południowej, tworząc nad nią emporę w kształcie litery U.
Aron ha-kodesz, umieszczony w głębokiej absydzie, wykuty został w białym marmurze, po bokach flankują go podwójne kolumny z ciemnego kamienia. Nad nim widać zwieńczenie w kształcie półkopuły i dwa okrągłe świetliki, wypełnione szkłem witrażowym.
W czasie II wojny światowej Tempel został dość poważnie zniszczony – synagogę zamieniono na magazyny i stajnie, jednak zdołały ocaleć oryginalne witraże i niektóre elementy wyposażenia.
Po wojnie i po pobieżnej renowacji oddano ją znowu do użytku wiernym. Z tego okresu pochodzi też bima na środku sali. Po wydarzeniach Marca 1968 nabożeństwa w Tempel odbywały się coraz rzadziej, a w latach osiemdziesiątych zaprzestano całkowicie modłów w tej synagodze. Renesans przyszedł dopiero w latach dziewięćdziesiątych, gdy przeprowadzono gruntowny remont i konserwację.
Obecnie Tempel jest obiektem o wielkiej randze kulturalnej. Tu odbywają się najważniejsze koncerty oraz imprezy związane z kulturą żydowską.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Synagoga Tempel"
|
mapa miejsc
|
)
)