SERWIS INFORMACYJNY     

ŚLADY I JUDAICA

Krynki


Atrakcje turystyczne
Jedyny zachowany w Polsce układ urbanistyczny z XVIII w. – sześcioboczny rynek, z którego wybiega 12 głównych ulic; kościół św. Anny (1907–1913) projektu S. Szyllera; dzwonnica bramna (XVIII w.); park podworski de Virionów; drewniana cerkiew cmentarna św. Antoniego (XVIII w.); cerkiew Narodzenia Matki Boskiej (1868).

Krynki leżą tam, gdzie wrony zawracają – powiadają w Białymstoku. Opinia to nieco krzywdząca, ale rzeczywiście ma się tutaj wrażenie wizyty na końcu świata. Kresowe miasteczko, oddzielone od reszty Podlasia Puszczą Knyszyńską, należy do Grodzieńszczyzny – dziś odizolowanej i zapomnianej, ale jakże interesującej krainy. Jednym z jej największych walorów była i jest wielość języków i kultur. Poza Polakami i dominującymi w okolicy Białorusinami (w Krynkach mieszka Sokrat Janowicz, jeden z najwybitniejszych pisarzy białoruskich) w regionie są jeszcze Tatarzy (Kruszyniany leżą ledwie o 10 km na południe od Krynek). Ważnym elementem tej mozaiki byli Żydzi, mieszkający w Krynkach do czasów II wojny światowej.

Przybyli tu w I połowie XVI w. Jak i w innych miastach Podlasia, ich sprowadzenie podyktowała chęć rozwoju handlu i rzemiosła w okolicy. Pod koniec XVIII w. gmina tutejsza liczyła 700 osób i była liczniejsza od białostockiej. Rozwojowi sprzyjało wówczas korzystne położenie na przecięciu szlaków handlowych. W XIX w. sami Żydzi dali impuls do rozwoju miasta. W 1827 r. Józef Giesł założył manufakturę tekstylną, zapoczątkowując karierę Krynek jako ośrodka włókiennictwa, potem – garbarstwa. W początkach XX w. udział Żydów w liczbie mieszkańców sięgał 90%. Działały organizacje polityczne, chedery, a nawet jesziwa na 80 uczniów. Lata II Rzeczypospolitej przyniosły miasteczku zapaść gospodarczą, z której nie podniosło się do dziś. Żydzi masowo emigrowali do Palestyny i Ameryki, liczba mieszkańców spadła o 50%. W 1939 r. Krynki włączono do sowieckiej Białorusi; nastąpiły deportacje na Syberię. W czerwcu 1941 r., po wyparciu Sowietów, wkroczyli Niemcy. Mieszkańców zamknięto w getcie, które zlikwidowano ostatecznie w styczniu 1943 r. Żydzi krynieccy nie byli bierni. Podczas likwidacji getta stawili opór, zabijając 12 Niemców. Część uciekła do puszczy i utworzyła oddział partyzancki dowodzony przez Mojżesza Słopaka, ps. Mohryń.
Dzielnica żydowska zajmowała rynek, ulicę Garbarską, całą zachodnią część miasta oraz fragmenty północnej. Ostatnim rabinem Krynek był Józef Hazekiel Miszkowski.

Ruiny Wielkiej Synagogi (ha-Godol Bejt ha-Kneset)
Potężne, regularne rumowisko przy jednej z głównych ulic Krynek to pozostałości po miejscowej Wielkiej Synagodze. W 1944 r. Niemcy postanowili wysadzić bóżnicę, ale potężna konstrukcja przetrwała, choć bez dachu. Dzieła zniszczenia dopełnili PRL-owscy aparatczycy z Białegostoku, podkładając ładunki wybuchowe raz jeszcze, w 1971 r., tym razem skutecznie. Pozostały jedynie ściany sali głównej zbudowane z głazów narzutowych i granitów.
Przy ul. Garbarskiej 5 (róg Zaułka Szkolnego). Dwie minuty marszu z rynku drogą na Kruszyniany.

Kaukaski Dom Nauki (Kaukaski Bejt Midrasz)
Ta ładnie zachowana budowla służyła krynieckim garbarzom. Wzniesiono ją w I połowie XIX w. (wedle tablicy pamiątkowej – w 1850 r.) na planie kwadratu 16 na 16 m, z przedsionkiem i babińcem. W czasie wojny została spalona, a w 1955 r. przebudowano ją na kino. Zniszczono wówczas bimę, zamurowano otwory do babińca i okna nad dawnym aron ha-kodesz. Mieści dziś Gminny Ośrodek Kultury i Sportu.

Kaukaski Bejt Midrasz, foto: A.Olej&K. Kobus:

Pośród okolicznych mieszkańców pozostała pamięć o charakterze budowli. Organizowanie tutaj np. wesel budzi sprzeciw i porównania do losów kościołów katolickich w byłym ZSRR. Funkcje religijne pełnił podobno także budynek w pobliżu, w którym dziś mieści się poczta.
Przy ul. Piłsudskiego 5; 2 minuty marszu na zachód jedną z ulic wybiegających z rynku.

zobacz także

Podlasie
Białystok
Tykocin
Sejny

Zapraszamy do wzięcia udziału w forum dyskusyjnym na temat:
Żydzi na Podlasiu

w internecie

Teksty prezentowane obok pochodzą z przewodnika Śladami Żydów polskich" autorstwa Adama Dylewskiego, wydanego przez wydawnictwo "Pascal".
Bóżnica Chasydów Słonimskich
Miłośnik judaików powinien zobaczyć ten budynek, mimo że stanowi dziś zwykły, zaniedbany magazyn. To jeden z niewielu zachowanych w Polsce chasydzkich budynków kultowych. Chasydzi modlili się często w małych, prywatnych modlitewniach zwanych klojzami; synagogi ich były drewniane i uległy zniszczeniu podczas II wojny światowej. Bóżnica jest pamiątką po egzotycznej, kresowej grupie chasydów ze Słonimia (dziś na Białorusi). Obiekt wzniesiono z cegły w II połowie XIX w. Około 1880 r. spłonął, po czym został wyremontowany. Dwie kondygnacje służyły bóżnicy i szkole religijnej. Zachowały się charakterystyczne półokrągłe okna.

Chasydzi słonimscy
Zaliczani byli do chasydów litewskich, podobnie jak spotykani również w Krynkach chasydzi ze Stolina na Polesiu (ich bóżnica Chasodim Sztibl Bejt Midrasz nie przetrwała). Chasydyzm w Wielkim Księstwie spotkał się ze stanowczym sprzeciwem wielu współwyznawców, popartym autorytetem słynnego Elijahu ben Szlomo – Gaona Wileńskiego. Grupy litewskie, których siedziby znalazły się poza powojennymi granicami wschodnimi, należą do szczególnie zapomnianych w dziejach Żydów polskich. Jednakże warto o nich wspomnieć, bo kilka z nich istnieje do dziś w Stanach Zjednoczonych i Izraelu. Są to np. Karliner chasidim, chasydzi z Karlina koło Pińska, najstarsi spośród grup Wielkiego Księstwa, i szczególnie interesująca wspólnota ChaBaD. Nazwy tej, oznaczającej Chochma, Bina, Dea (Mądrość, Rozum, Poznanie), używa grupa chasydów z Lubawicz. Grupa z Lubawicz ma ciągłość dynastii Sznejersonów (Schneerson; cadyk Josef Icchak Sznejerson przetrwał wojnę w ZSRR), siedzibę w USA i jako jedyna rozwija się, prowadząc działalność misyjną wśród Żydów na terenach byłego Związku Radzieckiego.

Bożnica chasydów słonimskich, foto: A.Olej&K. Kobus:

Przy ul. Czystej 10 (przecznica Garbarskiej między Wielką Synagogą a rynkiem); 2 minuty marszu z rynku.

Kirkut
Cmentarz tutejszy to obecnie otoczone kamiennym murem rozległe pole (2,25 ha), służące miejscowej ludności za dziką plantację ziół. Pośród głębokiej trawy znaleźć można jedynie ułomki kamienne z rozbitych nagrobków. Dopiero w głębi stoją całe macewy z kamieni narzutowych, poustawiane w rzędy. Teren jest opuszczony i dziki.
Po zwiedzeniu kirkutu należy koniecznie pójść dalej Zaułkiem Zagumiennym na widoczny na sąsiednim wzgórzu cmentarz prawosławny. To jeden z najbardziej malowniczych cmentarzy na Podlasiu.
Droga na kirkut jest bardzo prosta, choć opis jej może wydać się skomplikowany. Należy zejść z rynku ul. Legionową do miejsca, w którym krzyżuje się z Grodzieńską i Polną. Po lewej stronie stoi dom (przy Grodzieńskiej, od Polnej), za którym biegnie jeszcze jedna droga zwana Zaułkiem Zagumiennym. Tędy właśnie należy pójść aż do ukrytych w zaroślach półziemianek po lewej stronie. Za nimi jest kamienny mur, a za murem cmentarz. Przejście zabiera kwadrans.

Macewa na krynieckim kirkucie, foto: A.Olej&K. Kobus:

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Krynki" ?
Małopolska
 - Biecz
 - Bobowa
 - Brzesko
 - Dukla
 - Dąbrowa Tarnowska
 - Jarosław
 - Kraków i Kazimierz
 - Lelów
 - Lesko
 - Leżajsk
 - Nowy Sącz
 - Oświęcim
 - Przemyśl
 - Rymanów
 - Rzeszów
 - Sanok
 - Sieniawa
 - Tarnów
 - Łańcut
Podlasie
 - Białystok
 - Krynki
 - Sejny
 - Tykocin
Warszawa
 - Ferma w Grochowie-Witolinie
 - Pomnik Bohaterów Getta
 - Pomnik Żegoty
 - Sienna 55 - Złota 62
 - Synagoga Nożyków
 - Synagoga na Pradze
 - Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów
 - Szpital Starozakonnych
 - Szpital Starozakonnych na Pradze
Ziemia lubelska
 - Izbica
 - Kazimierz Dolny
 - Kock
 - Kraśnik
 - Lubartów
 - Lublin
 - Parczew
 - Sobibór
 - Szczebrzeszyn
 - Włodawa
 - Zamość
 - Łęczna

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl