|
Łęczna
Miasto powiatowe w województwie lubelskim, liczące ok. 21,8 tys. mieszkańców. Położone jest na skraju Równiny Łęczyńsko-Włodawskiej i Płaskowyżu Świdnickiego, nad rzeką Wieprz.
Warto zobaczyć:
- ciekawy układ miejski z trzema rynkami
- późnorenesansowy kościół (1618-31)
- synagogę z 1648
- XIX-wieczne sukiennice i drewniane domy z podcieniami
Rys historyczny
Osada znana była już od XIV wieku, a miasto lokowane zostało na jej terenach w 1467. Prawa miejskie uzyskała od kasztelana krakowskiego J. Tarnowskiego, który wystawił sobie tutaj zamek. Rozkwit miasta przypadł na wiek XVI, kiedy Łęczna była jednym a najważniejszych w kraju ośrodków handlu końmi i bydłem, odbywały się tam liczne jarmarki i rozwijało rzemiosło. Liczne wojny wieku XVII poczyniły spustoszenia w Łęcznej, tak jak w całym kraju. Od chwili upadku Rzeczpospolitej Łęczna początkowo (od 1795) znajdowała się w zaborze austriackim, od 1809 roku w Księstwie Warszawskim, od 1815 roku w zaborze rosyjskim zwanym Królestwem Polskim. Miasto wyniszczone zaborami, kolejnymi wojnami światowymi oraz utratą ponad połowy swych mieszkańców, jaką stanowili Żydzi, mimo prób rozwoju przemysłu po II wojnie światowej, nigdy nie powróciło do dawnego stanu.
Żydzi Łęcznej
Pierwsi Żydzi pojawili się w Łęcznej na początku XVI w. tworząc z czasem gminę wyznaniową. Osiedlali się głównie w północnej części miasta. W 1648 wybudowali murowaną synagogę istniejącą do dziś.
W latach 1668-1685 w Łęcznej odbywały się zjazdy żydowskiego Sejmu Czterech Ziem (Waad Arba Aracot). Liczba Żydów zamieszkujących Łęczną systematycznie wzrastała. W 1827 roku w Łęcznej żyło 1.506 Żydów, co stanowiło 60% ogółu mieszkańców. Zajmowali się oni głównie handlem końmi i bydłem, dzierżawami i szynkarstwem.
Bożnica chasydów słonimskich. Foto: A.Olej&K. Kobus:
W wieku XIX Łęczna stała się ośrodkiem ruchu chasydzkiego, skupiającego się wokół dworu cadyka Szlomo Jehudy Lejba Łęcznera.
W latach drugiej połowie XIX wieku Łęczna była własnością wielkiego żydowskiego finansisty i przemysłowca Jana Gotliba Blocha (1836-1902).
W okresie międzywojennym w Łęcznej żyło około 2.300 Żydów (1939 r.), którzy stanowili 53% ogółu mieszkańców. Po wkroczeniu Niemców, w Łęcznej powstało getto oraz obóz pracy przymusowej, w których przebywali miejscowi Żydzi oraz deportowani z Czech i Słowacji. Hitlerowcy zlikwidowali getto na przełomie października i listopada 1942 roku. Rozstrzelali na miejscu 1 tys. Żydów, natomiast dwa duże transporty skierowali do obozu zagłady w Sobiborze, pozostałych (ok. 200 osób) wywieziono do obozu pracy przymusowej w Piaskach i Trawnikach.
Ślady
Pozostał teren po dawnym kirkucie zdewastowanym w czasie wojny. Hitlerowcy macewami utwardzali drogi. Na samym cmentarzu nie zachowała się ani jedna. Istnieje późnorenesansowa synagoga mieszcząca się przy ul Bóżniczej w okolicach Rynku II. Wybudowana w 1648, uległa pożarowi w 1846.
|
Zniszczona przez hitlerowców w czasie wojny służyła jako magazyn, po wojnie popadała w ruinę. Pierwotnie przeznaczona do rozbiórki została jednak odbudowana w latach 1953-64 i przeznaczona na siedzibę Muzeum Lubelskiego Zagłębia Węglowego.
Obecnie jest siedzibą Muzeum Judaistycznego gromadzącego bogate zbiory judaików - przedmioty rytualne, elementy strojów oraz przedmioty codziennego życia, wśród których znajduje się unikatowy eksponat: strój żydowski kobiety z Ostrowca Świętokrzyskiego. Budynek synagogi został wzniesiony w stylu renesansowym, na planie prostokąta o boku długości 15 metrów, a dopiero kolejne przebudowy nadały synagodze charakter barokowy. Gmach wyróżnia się potężnymi murami (ich grubość dochodzi do 2,4 m) z głębokimi wnękami arkadowymi, w których znajdują się półkoliście zwieńczone okna. Wschodnie naroża wsparte są skośnymi szkarpami. Dach bóżnicy jest łamany kryty gontem. Część zachodnia nie posiada cech zabytkowych – została dobudowana w miejsce zniszczonego przedsionka. W sali modlitw znajduje się aron ha-kodesz i bima, zachowała się również późnorenesansowa dekoracja stiukowa. Bima należy do niezwykle oryginalnych: jej dwukondygnacyjna nadbudówka, wsparta na czterech kolumnach podpierała pierwotnie sklepienie. Stanowi ona jednocześnie rodzaj baldachimu pod którym znajdował się pulpit do odczytywania Tory. Na elewacji południowej wmurowana jest tablica ku czci zamordowanych przez hitlerowców 1046 Żydów.
Bima. Foto: A.Olej&K. Kobus:
Przy Rynku II zachowały się domy dawnej dzielnicy żydowskiej, niektóre zachowały w prawej zewnętrznej framudze drzwi wgłębienia po mezuzach.
Muzeum Regionalne w Łęcznej
ul. Bożniczna 17,
tel. (81) 752 08 69.
Muzeum jest czynne codziennie w godzinach 8:00-16:00,
w niedziele w godzinach 9:00-16:00.
Bejt ha_midrasz, foto: A.Olej&K. Kobus:
Mała synagoga.
Wzniesiona na początku XIX wieku, spłonęła podczas pożarów w 1846 i 1881 roku. Murowany gmach bóżnicy zbudowano na planie kwadratu, zewnętrzne ściany zdobiąc profilowanym gzymsem. Dach synagogi był dwuspadowy, kryty blachą. Do dziś zachowałą się jedynie kamienna umywalnia do obmyć rytualnych. Synagoga zdewastowana przez Niemców w czasie II wojny światowej po wojnie przez szereg lat stała niewykorzystana i nieremontowana. W 1950 została przebudowana i przystosowana dla potrzeb kaszarni. Następnie służyła jako spółdzielnia pracy i zakład krawiecki. Na początku lat 90-tych XX-wieku budynek bóżnicy przebudowano na potrzeby biblioteki publicznej.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Łęczna"
|
mapa miejsc
|