SERWIS INFORMACYJNY     

Ślady i Judaica

Łęczna


Atrakcje turystyczne
Manierystyczny kościół parafialny św. Marii Magdaleny z lat 1618–1631 z dzwonnicą z 1827 r. i plebania z XVII w.; ratusz z XIX w. i kramy sukienne z XIX w.

Łęczna (żyd. Lenczni)
Żydzi mieszkali w Łęcznej już w 1501 r. Gmina powstała w I połowie XVI w. Od 1668 do 1685 r. w mieście odbywały się zjazdy Sejmu Czterech Ziem (Waad Arba Aracot). Pierwsza połowa XIX w. przyniosła rozkwit chasydyzmu. Istniał tu wówczas dwór cadyka Szlomo Jehudy Lejba Łęcznera (zm. 1843; ohel cadyka znajdował się na nieistniejącym dziś cmentarzu przy drodze do Lublina). Chasydyzm spowodował także podział wśród członków miejscowej gminy. Część poparła nowy ruch i modliła się w prywatnych bóżnicach zwanych klojzami – inni pozostali przy synagodze jako ortodoksyjni mitnagdim. W połowie XIX w. wielkim poważaniem cieszył się miejscowy rabin Chaim Boruch Kowartowski (zm. 1885). W latach 1879–1902 Łęczna należała do Jana Gotliba Blocha, europejskiego „króla kolei” (postać ta szerzej opisana jest w rozdziale o Warszawie). Do najznaczniejszych rodzin w mieście zaliczano kupieckie rody Geldmanów i Handelsmanów oraz potomków wspomnianego Kowartowskiego. Ostatnim rabinem Łęcznej był Abraham Rachmil Bromberg (1879–1939). Żydzi stanowili w przededniu II wojny światowej 53% mieszkańców (2,3 tys. osób). Zginęli w obozach zagłady w Sobiborze i Trawnikach, a ostatnia grupa – w kwietniu 1943 r. w samej Łęcznej.

Synagoga z domem nauki
Perspektywę ul. Partyzanckiej zamyka bóżnica. Ogromna budowla ma plan prostokąta o wymiarach 9,5 na 15 m. Uwagę zwracają zwłaszcza potężne mury (do 2,4 m grubości) i tzw. łamany dach polski. Być może w początkowej wersji była jeszcze większa i zwieńczona attyką. Istnieją niepotwierdzone wzmianki o tym, że podobno zmuszono Żydów do obniżenia synagogi, bo przyćmiewała miejscowy kościół parafialny. Po pożarze w 1846 r. dokonano znacznej rozbudowy – powiększono babiniec. W czasie II wojny światowej Niemcy urządzili tu magazyn.

Bożnica chasydów słonimskich, foto: A.Olej&K. Kobus:

Po 1945 r. okoliczni mieszkańcy rozebrali podłogę, ukradli okna i drzwi, zniszczyli przedsionek, a także sąsiedni budynek kahału (dzisiejsza część zachodnia synagogi nie ma charakteru zabytkowego). Szkody były tak znaczne (80%), że w 1952 r. postanowiono bóżnicę rozebrać za aprobatą Związku Wyznania Mojżeszowego w Lublinie. Zabytek uratował brak pieniędzy na rozbiórkę. Rok później postanowiono dokonać remontu generalnego, który przeprowadzono w latach 1954–1964. W 1964 r. przeznaczono synagogę na Muzeum Lubelskiego Zagłębia Węglowego; obecnie mieści się tu Muzeum Regionalne.

zobacz także

w internecie

Teksty prezentowane obok pochodzą z przewodnika Śladami Żydów polskich" autorstwa Adama Dylewskiego, wydanego przez wydawnictwo "Pascal".
W synagodze zachowała się bima, jedna z niewielu oryginalnych na Lubelszczyźnie i jedyna w swoim rodzaju. Była podporą sklepienia, jak i ozdobnym „baldachimem” ponad odczytującym Torę.

Bima, foto: A.Olej&K. Kobus:

Wnętrze, niegdyś polichromowane, dziś jest pobielone.
We wnętrzu Muzeum Regionalne urządziło wystawę judaików „Bramy czasu”. Układ ekspozycji opiera się na żydowskim cyklu obrzędowym – od Nowego Roku (1 Tiszri, wrzesień–październik), przez Jom Kipur, Sukot, Chanukę aż po Purim i Pesach. Są tu przedmioty rytualne (naczynia do rytualnego obmywania rąk, świeczniki szabasowe, pucharki kiduszowe, naczynia na etrog – owoc cytrusowy, lampki chanukowe, talerze i kufelki sederowe), elementy stroju (m.in. tałes z Kiszyniowa, dar potomka znanej łęczyńskiej rodziny Geldmanów). Mocnym punktem wystawy jest niezwykle oryginalna część dotycząca życia codziennego. Są tu m.in. miedziane naczynia, tabakierki, zaproszenia na ślub, wizytówki, a nawet autentyczne butelki po słynnej pesachówce Haberfelda z Oświęcimia. Zupełnym unikatem w polskich ekspozycjach judaistycznych jest oryginalny strój Żydówki z Ostrowca Świętokrzyskiego, składający się z serdaczka i spódnicy.

Warto obejść synagogę wokół. Sąsiedni budynek, biblioteka publiczna, to dawny dom nauki (bejt ha-midrasz) z początku XIX w.

Bejt ha_midrasz, foto: A.Olej&K. Kobus:

Personel może otworzyć schowek, w którym zachowała się umywalnia rytualna służąca do oczyszczenia rąk. Przetrwały także fragmenty polichromii, zamalowane w 1993 r.
Muzeum Regionalne w Łęcznej, Bóżniczna 17, %81 7520869. Czynne 8.00–16.00, nd. 9.00–16.00. Bilet 2 zł, ulgowy 1,50 zł; przewodnik 25 zł od grupy.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Łęczna" ?
Małopolska
 - Biecz
 - Bobowa
 - Brzesko
 - Dukla
 - Dąbrowa Tarnowska
 - Jarosław
 - Kraków i Kazimierz
 - Lelów
 - Lesko
 - Leżajsk
 - Nowy Sącz
 - Oświęcim
 - Przemyśl
 - Rymanów
 - Rzeszów
 - Sanok
 - Sieniawa
 - Tarnów
 - Łańcut
Podlasie
 - Białystok
 - Krynki
 - Sejny
 - Tykocin
Warszawa
 - Ferma w Grochowie-Witolinie
 - Pomnik Bohaterów Getta
 - Pomnik Żegoty
 - Sienna 55 - Złota 62
 - Synagoga Nożyków
 - Synagoga na Pradze
 - Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów
 - Szpital Starozakonnych
 - Szpital Starozakonnych na Pradze
Ziemia lubelska
 - Izbica
 - Kazimierz Dolny
 - Kock
 - Kraśnik
 - Lubartów
 - Lublin
 - Parczew
 - Sobibór
 - Szczebrzeszyn
 - Włodawa
 - Zamość
 - Łęczna

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl