SERWIS INFORMACYJNY     

Ślady i Judaica

Leżajsk


Atrakcje turystyczne
Mnóstwo zabytków jak na ledwie 15-tysięczne miasteczko: renesansowy kościół Świętej Trójcy (1610–1619) z polichromiami; greckokatolicka cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny (I połowa XIX w.); słynny obronny klasztor Bernardynów z fundowanym przez Opalińskich kościołem Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (1618–1628) – w kościele m.in. wspaniałe organy (1688–1693) oraz stalle (1650); obwarowania z I połowy XVII w.; ratusz z XVIII w.; zajazd z II połowy XVIII w.; klasztor sióstr Służebnic z przełomu XVIII i XIX w. wraz z ochronką; pałac z II połowy XVIII w.; drewniany dworek z XVII w.; Muzeum Prowincji Bernardynów w klasztorze bernardyńskim.


Leżajsk (żyd. Lizansk, Lezansk)
Leżajsk to wciąż żywy ośrodek chasydyzmu w Polsce. Żydzi przybyli tu w 1521 r. Ich liczba wzrastała szybko. Przywilej Władysława IV z 1635 r. nadał im prawo warzenia oraz wyszynku piwa i miodu. Żydzi leżajscy byli także dzierżawcami ceł i myt. Wielka postać miejscowego cadyka Elimelecha uczyniła z miasta w końcu XVIII w. jedno z największych centrów chasydyzmu w Polsce. Życie miasteczka koncentrowało się wokół miejscowego browaru. W XX w. udział Żydów wśród mieszkańców utrzymywał się na poziomie 30%. W październiku 1939 r. Niemcy wypędzili część Żydów do radzieckiej strefy okupacyjnej, a część zamknęli w getcie. Wojnę przeżyło tylko kilkuset z tych, którzy trafili do ZSRR.

Inne – poza kirkutem – pamiątki żydowskie w Leżajsku to fragment dawnej synagogi (dziś Bank Ochrony Środowiska) i stojąca obok jesziwa. Miejsce chederu zajęła restauracja – przy wejściu na cmentarz. Jest tu także nowa czynna mykwa (działa od 1990 r.; ul. Studzienna 2, uliczką w dół na prawo od cmentarza), uruchomiona na miejscu przedwojennej – chyba jedyna na polskiej prowincji.


Elimelech z Leżajska (1717–1787) był pomysłodawcą zasadniczej dla istnienia chasydyzmu koncepcji cadykizmu i pierwszym cadykiem w dziejach judaizmu. Zetknął się z Dow Berem z Międzyrzecza, uczniem Baal Szem Towa – założyciela chasydyzmu. Po latach życia jako wędrowny kaznodzieja w 1772 r. osiadł w Leżajsku, gdzie sformułował ostatecznie koncepcję ruchu chasydzkiego jako grup wyznawców skupionych wokół przywódcy i nauczyciela. Wychował wielkich cadyków, m.in. Widzącego z Lublina i Menachema Mendla z Rymanowa. Swoje nauki spisał w dziele Łagodność Elimelecha (Noam Elimelech) wydanym w 1787 r. Jego syn i wnuk – Elazar (zm. 1806) i Naftali (zm. 1844) – byli cadykami w Leżajsku.


Ohel, foto: A.Olej&K. Kobus:

w internecie

Teksty prezentowane obok pochodzą z przewodnika Śladami Żydów polskich" autorstwa Adama Dylewskiego, wydanego przez wydawnictwo "Pascal".
Obok oficjalnej biografii wokół postaci Elimelecha unosi się do dziś aura cudowności. Poza zdarzeniami opisanymi poniżej istnieje wiele przekazów folklorystycznych – zarówno żydowskich, jak i polskich – o Elimelechu z Leżajska i jego bracie, rebe Zusji z Annopola (zm. 1800), jak również podań o nadprzyrodzonym charakterze grobu cadyka. I tak: Elimelech był w stanie zmieniać wyroki Boże, w szczególności – leczył śmiertelne choroby; proszono go o szybką śmierć, dobrą starość, pieniądze, miłość i płodność. Miał moc wyganiania demonów z ludzi (m.in. leczenia z hazardu) i przewidywania przyszłości. Rozmawiał ze zwierzętami. W jego duszy była cząstka duszy Mojżesza. Był jednym z 36 ludzi, którzy w każdym pokoleniu dzięki swoim cnotom i bogobojności podtrzymują istnienie świata. Nie można mówić o nim jako o zmarłym; jego dusza została zaprowadzona przed Tron Chwały i tam przestaje z Bogiem. Podczas ostatniej wojny Niemcy otworzyli grób cadyka, szukając złota; podobno spotkały ich niebawem straszliwe cierpienia lub śmierć.

Ohel Elimelecha z Leżajska
Nagrobek cadyka, oryginał z 1776 r., jest jedynym tego rodzaju zabytkiem w Polsce. Do dzisiaj zdarzają się tu rzeczy uważane za cudowne. Dość napisać o cofnięciu zaniku kości u dziewczynki przywiezionej tu specjalnie z USA w 1963 r., nie wspominając o „drobiazgach” w rodzaju prześwietlenia błon fotograficznych czy unieruchomienia kamer telewizyjnych. Cuda te poświadczają także miejscowi katolicy. Niektórzy zresztą modlą się tu nieoficjalnie, porównując cadyka do św. Franciszka. To miejsce nie jest martwe, można rzec nawet, że ośrodek kultowy wokół ohelu Elimelecha rozwija się w ostatnich latach.

Zjazd chasydów, foto: A.Olej&K. Kobus:

W dzień śmierci cadyka – 21 adar (na przełomie lutego i marca) – część miasta w pobliżu kirkutu oklejona jest ogłoszeniami w jidysz wskazującymi drogę do telefonu, ubikacji i łaźni. Pielgrzymi z Izraela, USA, Węgier, Kanady, Białorusi i Litwy modlą się całą noc, śpiewając psalmy, po czym składają kwitlech – karteczki z prośbami. Czynna jest stołówka, w której wydawane są koszerne posiłki. Podczas święta należy pamiętać o właściwym zachowaniu, szczególnie o przestrzeganiu zakazu wstępu kobiet do głównej sali stołówki, głównego pomieszczenia ohelu i na męską połowę cmentarza. Mężczyźni powinni nosić nakrycie głowy.
Obecną budowlę wokół ohelu wzniesiono w latach 60. ze składek Żydów amerykańskich. Ohel składa się z trzech części. Pomieszczenia obok głównej sali to babiniec z osobnym wejściem i jeszcze jedna sala modlitewna mężczyzn.
Przy ul. Górnej. Klucz jest u p. Krystyny Kiersnowskiej (Górna 12, %17 2421265).

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Leżajsk" ?
Małopolska
 - Biecz
 - Bobowa
 - Brzesko
 - Dukla
 - Dąbrowa Tarnowska
 - Jarosław
 - Kraków i Kazimierz
 - Lelów
 - Lesko
 - Leżajsk
 - Nowy Sącz
 - Oświęcim
 - Przemyśl
 - Rymanów
 - Rzeszów
 - Sanok
 - Sieniawa
 - Tarnów
 - Łańcut
Podlasie
 - Białystok
 - Krynki
 - Sejny
 - Tykocin
Warszawa
 - Ferma w Grochowie-Witolinie
 - Pomnik Bohaterów Getta
 - Pomnik Żegoty
 - Sienna 55 - Złota 62
 - Synagoga Nożyków
 - Synagoga na Pradze
 - Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów
 - Szpital Starozakonnych
 - Szpital Starozakonnych na Pradze
Ziemia lubelska
 - Izbica
 - Kazimierz Dolny
 - Kock
 - Kraśnik
 - Lubartów
 - Lublin
 - Parczew
 - Sobibór
 - Szczebrzeszyn
 - Włodawa
 - Zamość
 - Łęczna

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl