|
XX wiek: okupacja
Po wybuchu II wojny światowej i zajęciu Polski Niemcy uczynili z Lublina siedzibę władz okupacyjnych całego dystryktu. Miasto stało się bardzo ważnym punktem strategicznym na szlaku pomiędzy frontem wschodnim a Rzeszą. Od 1938 roku naziści rozważali ideę utworzenia "żydowskiego rezerwatu" czyli wielkiego getta, do którego zamierzano deportować miliony europejskich Żydów. Po podpisaniu układu z Sowietami o podziale rządów na ziemiach polskich, postanowili utworzyć ów rezerwat na terenach między Wisłą a Bugiem, podejmując tzw. plan Nisko, przewidujący przekształcenie wschodnich terytoriów dystryktu lubelskiego w żydowski obszar osiedleńczy.
We wrześniu 1939 odpowiedzialny za deportacje Adolf Eichman opracował plan osiedlenia ludności żydowskiej w okupowanej Polsce. Pierwsze transporty Żydów z Wiednia i Ostrawy trafiły w okolice Niska już w październiku 1939. Plan ten jednak okazał się zbyt trudny w realizacji, sprzeciwiał się mu również gubernator Hans Frank. Niemiecka polityka eksterminacji ludności żydowskiej i polskiej była jednak realizowana. Z centralnych ulic miasta wysiedlono Polaków i Żydów, rabując ich mienie, gdyż miała tam powstać dzielnica niemiecka. Zamykano synagogi i domy modlitwy.
W marcu 1941 roku Niemcy założyli w Lublinie getto. W październiku 1941 naziści podjęli decyzje o podzieleniu getta lubelskiego na getto „A” (duże) i „B” (małe). W małym getcie mogli pozostać Żydzi, którzy byli zatrudnieni w niemieckich przedsiębiorstwach, pracownicy Juderatu i podległych placówek. W getcie „A” pozostawała ludność „do wysiedlenia”. Na przełomie marca i kwietnia 1942 roku Niemcy przystąpili do likwidacji getta. Osoby chore, stare, próbujące się ukryć rozstrzeliwali na miejscu. W czasie tej akcji zamordowali 2500 Żydów, w tym wszystkie dzieci z sierocińca przy ul. Grodzkiej oraz 11 pacjentów szpitala.
|
Około 30 tys. Żydów wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu, a ponad 4 tys. zginęło w Majdanku. W kwietniu 1942 roku pozostałych Żydów wywieziono do nowoutworzonego getta na Majdanie Tatarskim, które miało być „gettem wzorcowym”, dającym Żydom szansę na przeżycie. Te propagandowe hasła skłoniły wielu spośród ukrywających się do przedostania się do getta, gdzie czekała ich śmierć.
Akcja likwidacyjna getta na Majdanie rozpoczęła się 9 listopada 1942. W masowych egzekucjach zginęło wówczas ponad 2 tys. osób. Pozostali byli rozstrzeliwani między innymi w lesie Krępiec pod Lublinem. Ostatnich Żydów przewieziono do obozu koncentracyjnego na Majdanku. Po usunięciu ludności i rabunku pozostałego mienia obszar getta podpalono. Dodatkowo w mieście działało 6 obozów pracy przymusowej dla Żydów, a na przedmieściach miasta Niemcy założyli obóz koncentracyjny Majdanek.
Lublin został wyzwolony przez wojska sowieckie w lipcu 1944 roku. W okresie od lipca 1944 roku do stycznia 1945 roku w Lublinie znajdowała się pierwsza siedziba zależnych od ZSRR władz polskich - Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN).
Bezpośrednio po wojnie w Lublinie żyło jeszcze ok. 4,5 tysiąca mieszkańców narodowości żydowskiej, a w 1990 – 45. Współcześnie dąży się do odtworzenia gminy lubelskiej pod przewodnictwem Romana Litmana. Działa także Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Izraelskiej w Lublinie, założone w 1989 z inicjatywy Andrzeja Nowodworskiego. Spotkania odbywają się w pierwszy wtorek miesiąca o godz. 17.00 (oprócz wakacji) w Centrum Kultury w Lublinie (www.tppilublin.of.pl). Od początku lat 90-tych XX wieku kwestię troski o zachowanie dziedzictwa kultury żydowskiej podjął Ośrodek Brama Grodzka-Teatr NN, a w 1999 na Uniwersytecie im. M.Curie-Skłodowskiej w Lublinie powstał Zakład Historii i Kultury Żydów.
Zapraszamy do dyskusji na temat "XX wiek: okupacja"
|
mapa miejsc
|