|
Uczelnia Mędrców Lublina 1930-39
Tradycje jesziwy lubelskiej sięgają XVI wieku, czasów świetności lubelskiej gminy żydowskiej. Pierwsza jesziwa powstać miała ok. 1530 staraniem rabiego Szaloma Szachny, ucznia Jakóba Pollaka - zwanego ojcem talmudyzmu polskiego. Jednak datą przełomową był rok 1567, wówczas gmina lubelska otrzymała pozwolenie na wybudowanie akademii talmudycznej wraz z synagogą. Przełożonym tej uczelni został Salomon Luria (1510-1573), który otrzymał od króla polskiego Zygmunta Augusta tytuł rektora i zwolnienie od podatków. Ten wybitny uczony, autor dzieła "Jam Szel Szlomoh" (Morze Salomona), miał równie wybitnych następców: Mordechaja Jaffe, Meira bed Gedalię (zwanego Maharam Lublin) oraz Samuela Eleazara ben Jehudę ha-Lewi Eidelesa (zwanego Maharszalem).
Wiek XVII niosący spustoszenie całej Rzeczpospolitej wyczerpanej wojnami i najazdami odbił się również na sytuacji lubelskich Żydów. Jakkolwiek przez kolejne stulecia Lublin nie odzyskał dawnej świetności, to w świadomości Żydów polskich przetrwał on jako miejsce rozkwitu nauki talmudycznej.
Idea ta mogła zostać wprowadzona w życie po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Jej autorem i propagatorem był Majer Szapira, który po raz pierwszy ideę stworzenia nowoczesnego ośrodka nauki talmudycznej sformułował publicznie w Wiedniu 1923 na kongresie organizacji Agudas Israel. Uzyskawszy akceptację oraz wsparcie finansowe dla swych planów ze strony bogatych przemysłowców żydowskich, m.in. Samuela Eichenbauma, który ofiarował obszerny plac przy ul. Lubartowskiej pod budowę uczelni, już w 1924 zorganizował uroczystość wmurowania kamienia węgielnego pod gmach akademii. Było to niezwykłe wydarzenie, które zgromadziło 20 tys. osób, w tym ok. 2 tys. Żydów z zagranicy. Kwesta rozpoczęta w dniu wmurowania kamienia węgielnego była kontynuowana przez Majera Szapirę w trakcie jego zagranicznych podróży po Europie i Stanach Zjednoczonych. Środki jakie zgromadził pozwoliły na pełną rozmachu budowę uczelni, która została oddana do użytku w czerwcu 1930.
Gmach liczył 5 pięter, na parterze znajdowały się pomieszczenia gospodarcze (w tym nawet piekarnia mechaniczna). Na wysokim parterze znajdowała się sala wykładowa z dużym modelem świątyni w Jerozolimie - stanowiącym nowoczesną pomoc naukową w studiach nad Talmudem. Ponadto na tym samym poziomie znajdowały się dwie czytelnie i kancelaria. Na pierwszym piętrze mieściła się aula będąca zarazem bóżnicą Jesziwy, rozświetlana 36 lampowym żyrandolem – darem gminy przemyskiej. Obok znajdowała się sala konferencyjna, pokoje gościnne, mieszkanie rektora. Biblioteka zawierająca jeden z najliczniejszych zbiorów literatury rabinicznej w chwili otwarcia szkoły liczyła ok. 13 tys. woluminów. W intencjach Szapiry miała się stać początkiem światowej biblioteki rabinackiej. Na wyższych piętrach znajdowały się pomieszczenia internatowe dla 200 uczniów. Za budynkiem akademii rozciągał się ogród.
|
Na czele uczelni stało Kolegium Rabinów, na co dzień kierował nią wybrany przez Kolegium Rektor mający do pomocy Radę Pedagogiczną. Przed Kolegium składano również egzaminy dyplomowe, odbywające się zawsze w dniu 7 Adar, przyjmowanym przez Talmud jako rocznicę śmierci Mojżesza. Kwestiami finansowymi zajmowała się Rada Administracyjna uchwalająca budżet i kontrolująca gospodarkę finansami. W wielu miastach w kraju działały towarzystwa Jeszywas Chachmej Lublin gromadzące fundusze na rzecz uczelni, której budżet opierał się na dotacjach ofiarodawców, subsydiach gmin żydowskich, zapisach testamentowych, kwestach, uzyskując czasami wsparcie rządowe.
Porządek dnia dla studentów akademii był rygorystycznie zaplanowany, uwzględniający czas na modlitwę, czytanie Talmudu, pracę samodzielną, wykłady, posiłki, kursy etyki. Jeszcze po kolacji najstarsi uczniowie prowadzili prace mające na celu przygotowanie encyklopedii talmudycznej. Pierwsi absolwenci w liczbie 50 opuścili mury uczelni w 1934 uzyskując tytuł "Cerwa d’Rabanan" (Kolega Rabina).
Yeshivat Chachmei. Foto: A.Olej&K. Kobus:
Momentem krytycznym dla akademii byłą śmierć jej założyciela (27 października 1933), która zapoczątkowała czas ostrej walki między rabinami o stanowisko rektora, co w sposób bezpośredni destabilizowało pracę uczelni i psuło naukową atmosferę do tego stopnia, że kilkakrotnie musiała interweniować policja by zaprowadzić porządek w szkole. Mimo relegowania kilkudziesięciu słuchaczy i czasowego zawieszenia zajęć nie udało się w pełni opanować sytuacji.
Ostatnim dniem działalności Jeszywas Chachmej Lublin był 18 września 1939, kiedy do Lublina wkroczyły wojska hitlerowskie. Budynek akademii został przekształcony w szpital wojskowy. Wyposażenie zostało zniszczone. Zgodnie z zarządzeniem władz okupacyjnych w lipcu 1940 księgozbiory lubelskich bibliotek przeniesiono do pomieszczeń Biblioteki im. H. Łopacińskiego. Wiadomo, że wówczas zbiór akademii istniał jeszcze w swoim podstawowym zrębie, gdyż liczył ok. 22 tys. książek i 10 tys. tomów czasopism. Wiosną 1943 był on nawet skatalogowany przez rabina doprowadzanego z lubelskiego getta, jednak dalsze losy zbiorów nie są znane. Po wojnie budynek akademii pełnił nadal funkcje naukowe: mieści się w nim do dziś Akademia Medyczna.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Uczelnia Mędrców Lublina 1930-39"
|
mapa miejsc
|