SERWIS INFORMACYJNY     

Ślady i Judaica

Rymanów


Atrakcje turystyczne
Z zabytków warto wymienić kościół św. Wawrzyńca z lat 1779–1781 (wewnątrz renesansowy nagrobek Siemieńskich z ok. 1580 r.), dwór z rządcówką i parkiem krajobrazowym z I połowy XIX w. Historię uzdrowiska ukazuje Izba Pamiątek im. dr. J. Bieleckiego.


Rymanów (żyd. Rymanow)
Rymanów to jeden ze starszych ośrodków żydowskich na Podkarpaciu. Osadnictwo wiązało się z dochodowym importem wina z Węgier. Zajęcie to wciągało miejscowych Żydów do tego stopnia, że w 1594 r. Sejm Czterech Ziem ostrzegł ich, aby nie nadużywali alkoholu, inaczej otrzymają zakaz zajmowania się handlem. Musieli zresztą być skutecznymi handlowcami, skoro zagrozili ekonomicznie pobliskiemu Krosnu. Sąsiednie miasto rozprawiło się z konkurencją w oryginalny sposób. Rajcy Krosna podjęli w 1700 r. uchwałę: ograbienie lub zabicie Żyda z Rymanowa nie podlega karze.

Widok na Rymanów, foto: A.Olej&K. Kobus:

Rymanów zdobył sławę wielkiego ośrodka chasydyzmu. Obrał tu sobie siedzibę cadyk Menachem Mendel (zm. 1815), uczeń wielkiego Elimelecha z Leżajska, a potem jego uczeń Cwi Hirsz Kohen (zm. 1846).


Izydor Izaak Rabi (1898–1988), urodzony w Rymanowie, otrzymał Nagrodę Nobla z fizyki w 1944 r., za osiągnięcia w dziedzinie badań magnetycznych właściwości atomów. W rodzinnym mieście przeżył jedynie rok, bo jego rodzice wyemigrowali w 1899 r. do Nowego Jorku. Był jednym z twórców bomby atomowej, współpracownikiem Bohra, Pauliego, Sterna i Heisenberga. Całe swoje życie związał z Ameryką i nowojorskim Columbia University, ale nie zapomniał o korzeniach – w 1971 r. odwiedził Rymanów.

w internecie

Teksty prezentowane obok pochodzą z przewodnika Śladami Żydów polskich" autorstwa Adama Dylewskiego, wydanego przez wydawnictwo "Pascal".
Synagoga
Zabytek jest różnie datowany. Mówi się o przełomie XVI i XVII stulecia, jak i o wieku XVIII. Wzniesiona z kamieni rzecznych budowla od czasów II wojny światowej pozostaje w ruinie. Nie ma dziś dachu. Można jeszcze zobaczyć, gdzie była bima (ceglane filary pośrodku), wnęka na aron ha-kodesz (ze śladami inskrypcji hebrajskich) i pochodzące z początków XX w., zniszczone polichromie przedstawiające m.in. orła i lamparta. Osobliwe jest wyobrażenie pałacu Dawida – jak podaje Andrzej Potocki (Podkarpackie judaica): autor malowidła prawdopodobnie posłużył się widokówką. Sądził, iż maluje pałac Dawida, podczas gdy w rzeczywistości namalował klasztor Karmelitów w Jerozolimie. Zwraca uwagę wieża; być może pełniła niegdyś funkcje więzienne. Wokół synagogi rozciągała się dzielnica żydowska. Był tu m.in. pałac rabinów, cheder, przytułek, szpital oraz mykwa (nad rzeką). Wszystko zniszczyli hitlerowcy.

Synagoga, foto: A.Olej&K. Kobus:

Od rynku w dół ul. Kilińskiego, widoczna po przejściu około 100 m po lewej stronie, tuż za targiem. Z uwagi na zły stan budynku wejście do środka jest niemożliwe.

Kirkut
Innym ważnym obiektem Rymanowa jest kirkut (wciąż zwany tu po staropolsku „okopiskiem”) ze wzniesionymi pod koniec lat 80. XX w. ohelami obu świątobliwych mężów – Menachema Mendla i Cwi Hirsza Kohena, odwiedzanymi przez pielgrzymów, o czym świadczą liczne karteczki – kwitlech. Spoczywa tu także syn Cwi Hirsza, cadyk Józef ha-Kohen (zm. 1913). Na cmentarzu są m.in. groby rabinów rymanowskich Hirocha Kohena (zm. 1844) i Józefa Friedmanna. Prochy ostatniego rabina – Hirsza Horowitza – zostały ekshumowane około 1960 r. i przewiezione do Izraela. Ciekawostką może być grób żołnierzy austriackich wyznania mojżeszowego poległych w I wojnie światowej.
Kirkut leży na wzgórzu od strony Posady Górnej, około 200 m od cmentarza katolickiego. Na końcu cmentarza trzeba skręcić w lewo w kierunku widocznego słupa przekaźnikowego – zaraz za nim widoczne są zadbane dwa ohele.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Rymanów" ?
Małopolska
 - Biecz
 - Bobowa
 - Brzesko
 - Dukla
 - Dąbrowa Tarnowska
 - Jarosław
 - Kraków i Kazimierz
 - Lelów
 - Lesko
 - Leżajsk
 - Nowy Sącz
 - Oświęcim
 - Przemyśl
 - Rymanów
 - Rzeszów
 - Sanok
 - Sieniawa
 - Tarnów
 - Łańcut
Podlasie
 - Białystok
 - Krynki
 - Sejny
 - Tykocin
Warszawa
 - Ferma w Grochowie-Witolinie
 - Pomnik Bohaterów Getta
 - Pomnik Żegoty
 - Sienna 55 - Złota 62
 - Synagoga Nożyków
 - Synagoga na Pradze
 - Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów
 - Szpital Starozakonnych
 - Szpital Starozakonnych na Pradze
Ziemia lubelska
 - Izbica
 - Kazimierz Dolny
 - Kock
 - Kraśnik
 - Lubartów
 - Lublin
 - Parczew
 - Sobibór
 - Szczebrzeszyn
 - Włodawa
 - Zamość
 - Łęczna

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl