|
Rzeszów
Rzeszów to miasto wojewódzkie, siedziba województwa podkarpackiego, położone na linii Kraków – Lwów, nad rzeką Wisłok
Warto zobaczyć:
-Zespół zabudowań dawnego konwentu Pijarów wzniesiony wg planu znakomitego architekta Tylmana z Gameren na początku XVIII wieku. Zespół obejmuje budynek I Liceum Ogólnokształcącego, kościół św. Krzyża, oraz Muzeum Okręgowe.
-Zamek
-Rynek
-Pałacyk letni Lubomirskich
Historia
Osadnictwo na tym terenie sięga epoki neolitu, w średniowieczu znajdował się tu gród warowny i osada targowo-rzemieślnicza. Miasto zostało lokowane na prawie magdeburskim przez króla Kazimierza Wielkiego. Rzeszów należał kolejno do Jana Pakosławica, protoplasty rodu Rzeszowskich, następnie do Mikołaja Spytka Ligęzy, księcia Władysława Ostrogskiego-Zasławskiego, następnie do rodu Lubomirskich, który ostatecznie sprzedał swe prawa magistratowi miasta.
W czasie rozbiorów Rzeszów znalazł się z zaborze austriackim. W okresie międzywojennym był miastem powiatowym województwa lwowskiego. W czasie I wojny światowej był to silny ośrodek działania drużyn „skautowych”: Polskich Drużyn Sokolich i Polskich Drużyn Strzeleckich, a w 1910 zawiązana została organizacja Związku Strzeleckiego – Rzeszów był siedzibą jednej z czterech komend tego związku. W 1917 rozpoczęła w Rzeszowie działalność niepodległościowa Polska Organizacja Wojskowa. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i rozpoczęciu budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego miasto zaczęło się szybciej rozwijać.
Rynek i ratusz w Rzeszowie. Foto: A.Olej&K. Kobus
Rzeszów został zajęty przez Niemców po zaciętej walce 9 września 1939. Okupanci wprowadzili własną administrację cywilną, wojskową i policyjną, a miasto przemianowali na Reichshof. W listopadzie 1939 roku rozpoczęli akcję likwidowania rzeszowskiej inteligencji, część rozstrzelano w ogrodzie klasztoru Bernardynów, część wywieziono do obozów. Niemniej od początków okupacji istniał ruch oporu.
Dla ludności żydowskiej hitlerowcy utworzyli getto, z którego w okresie od lipca do września 1942 roku wywieźli do obozów zagłady ponad 22 000 osób. W latach 1942-43 na terenie byłych Państwowych Zakładów Lotniczych funkcjonował obóz pracy. Cześć domów w obrębie byłego getta została zburzona. 2 VII 1944 Rzeszów został zajęty przez oddziały radzieckie I Frontu Ukraińskiego.
W okresie powojennym nastąpił szybki rozwój miasta - w związku z utworzeniem województwa rzeszowskiego miasto stało się centrum gospodarczym i kulturalnym tej części Małopolski.
Żydzi Rzeszowa
Żydzi osiedlili się w Rzeszowie (jid. Rajsze, Rejsze) w XVI wieku, według dokumentów w pierwszej połowie XVII wieku mieszkało w nim 564 Żydów. Zajmowali się przede wszystkich handlem. Według danych z początku XVIII wieku spośród 91 kupców rzeszowskich – 84 było Żydami.
|
w internecie
Imprezy kulturalne:
Rzeszowskie Spotkania Plenerowe, Rzeszowskie Spotkania Teatralne, Światowy Festiwal Polonijnych Zespołów Folklorystycznych oraz Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej.
Ważne postacie Rzeszowian:
Stanisław Konarski, Ignacy Łukasiewicz, Władysław Sikorski, Władysław Szafer, Julian Przyboś, Kazimierz Dejmek, Jerzy Grotowski, Adam Harasiewicz, Wojciech Kilar
Znani rzeszowscy Żydzi:
Rufus Daniel Izaacs, Lazar Weissblum, Józef Szajna
Społeczność żydowska Rzeszowa wydała również szanowanych bankierów, lekarzy i adwokatów. Część zajmowała się rzemiosłem. Ludność żydowska zamieszkiwała głównie rejon Nowego Miasta i rządziła się własnymi prawami w ramach swej gminy wyznaniowej, na czele której stał rabin i zarząd zwany kahałem, respektował jednak nałożony przez Ligęzę obowiązek obrony miasta.
Po uzyskaniu autonomii przez Galicję (zabór austriacki) przedstawiciele gminy żydowskiej wchodzili w skład rady miasta. Aby podejmować szczególnie ważne decyzje dla dobra miasta Klub Radnych Katolickich wchodził w układy z Klubem Radnych Żydowskich, na uwagę zasługuje umowa podpisana w 1902 roku przewidująca wystawienie wspólnych list wyborczych w proporcjach: 4 katolików, 2 Żydów, którzy nota bene rekrutowali się głównie z kręgów ortodoksyjnych. Czas rozkwitu społeczności żydowskiej w Rzeszowie – to lata międzywojenne, kiedy istniały tam 44 stowarzyszenia gospodarcze i kulturalne, szkoła podstawowa i gimnazjum oraz imponujący rozmiarami Żydowski Dom ludowy zbudowany za pieniądze fundacji Adolfa Tannenbauma. W Rzeszowie żyło wówczas ok. 14 tysięcy Żydów. Wywodzą się z nich wybitne osobistości, takie jak np.: Rufus Daniel Izaacs (1860-1935), którego rodzina wyemigrowała z Rzeszowa do Anglii, z wykształcenia prawnik, następnie polityk, jako baron Reading of Erlegh był członkiem rządu brytyjskiego i ambasadorem, a w 1921 został wice-królem Indii. Znaną osobistością był również chasydzki rabin Lazar Weissblum (1838-1920), zwany rebe Luzerl, wnuk słynnego leżajskiego rabina Elimelecha.
Synagoga Mała, foto: A.Olej&K. Kobus:
Ocalały budynki synagogi staromiejskiej zw. „Małą” przy ulicy Bożniczej 4. Wzniesiona ona została na początku XVI wieku (wzmiankowana w 1617), kilkakrotnie palona w czasie najazdów kozackich i w czasie późniejszych wojen. Odbudowana w latach 1955-60. Obecnie mieści się w niej Archiwum Państwowe. Archiwum jest strzeżone i niedostępne dla zwiedzających.
Synagoga Nowomiejska zwana „Dużą” przy ul. Sobieskiego. Zgodę na budowę wydano 1686, a świątynię wzniesiono w latach 1705-1712. Spalona przez hitlerowców, została odbudowana w latach 1954-65. Obecnie mieści się w niej Dom Sztuki.
Przy synagogach istniał do 1939 stary cmentarz żydowski zniszczony przez nazistów. Nowy cmentarz przy ul. Rejtana założono w 1849, a najstarsza macewa pochodzi z 1851. Zachowało się około 600 macew, wśród nich macewa rabina Rzeszowa Aarona Lewina. Od 1983 cmentarz ten wpisany jest do rejestru zabytków Rzeszowa. W 1989 utworzono przy Archiwum Państwowym w Rzeszowie „Ośrodek Badań Historii Żydów”. Działa również Regionalne Towarzystwo Badań nad Historią Mniejszości Narodowych w Rzeszowie.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Rzeszów"
|
mapa miejsc
|