SERWIS INFORMACYJNY     

ŚLADY I JUDAICA

Sejny


Atrakcje turystyczne
Zabytkowy układ urbanistyczny w kształcie litery X; kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny z klasztorem (1610–1619, przebudowany 1760), o wystroju rokokowym, wewnątrz cudami słynąca figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem (ok. 1400); zabudowa kalenicowa wschodniej strony rynku (XIX w.); ratusz (1840); klasycystyczny pałac biskupi (I połowa XIX w.), dziś poczta.

Sejny, mimo że administracyjnie włączone do Podlasia, są raczej awangardą Wileńszczyzny. Żydzi pojawili się w Sejnach w XVII w. W tym sielskim, przywodzącym na myśl wakacje miasteczku szczególnie duży napływ ludności żydowskiej nastąpił po 1770 r., kiedy to ówcześni właściciele miasta – dominikanie – chcąc wygrać konkurencję z sąsiednim Krasnopolem, sprowadzili rzemieślników żydowskich. Dla uatrakcyjnienia miejscowości zakonnicy wybudowali synagogę (1778), poprzedniczkę dzisiejszej. Pomysłodawcą tego niezwykłego przedsięwzięcia był przeor Bortkiewicz; jak pisał Połujański (Wędrówki po guberni augustowskiej, cyt. za Rąkowskim): celem ściągnięcia żydów do Sejn i za pośrednictwem nich ożywienia tamże handlu, zbudował wspaniałą synagogę, do której lud izraelski chętnie się garnął i rozszerzając swe stosunki handlowe przyczynił do upadku jarmarków i handlu krasnopolskiego; przez wdzięczność zaś swemu dobroczyńcy ustanowił w synagodze codzienne modły za Bortkiewicza. Mimo to gmina sejneńska należała do peryferyjnych. Pewną rolę odegrała tylko jako centrum haskali dla Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Początkowo osadnictwo rozwijało się aż do rekordowego poziomu 72% ogółu mieszkańców w połowie XIX w. Później, z przyczyn ekonomicznych, nastąpił równie szybki spadek. Ubóstwo było tak duże, że miejscowi Żydzi nie mogli sobie poradzić z utrzymaniem synagogi. Bieda panująca wśród ludności żydowskiej powodowała emigrację, tak że Sejny stanowiły raczej „stację postojową” dla jednego pokolenia w drodze ze wschodu na zachód. W 1931 r. mieszkało tu 819 starozakonnych, stanowiąc 24% mieszkańców. Zajmowali się handlem płodami rolnymi, owocami leśnymi, a także drobnym rzemiosłem. Niektórzy byli zatrudnieni przy budowie Kanału Augustowskiego. W listopadzie 1939 r. deportowano ich na Litwę. Po zajęciu w 1941 r. tych terenów przez Niemców zostali zamordowani.

W Sejnach działa prężna Fundacja Pogranicze organizująca bardzo interesujące imprezy kulturalne. Fundacja powstała w maju 1990 r. Jej założycielem był Krzysztof Czyżewski. W styczniu 1991 r. powołano Ośrodek „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” w Sejnach. Przedmiotem działalności jest kultura mniejszości narodowych na pograniczu. Przy fundacji funkcjonują instytucje stałe: Centrum Dokumentacji Kultur Pogranicza, Klasa Dziedzictwa Kulturowego, Teatr Sejneński, Kapela Klezmerska, Galeria „Papuciarnia” i Wydawnictwo Pogranicze (wydawca m.in. książki Jana Tomasza Grossa Sąsiedzi). Inne działania mają charakter projektów cyklicznych; są to m.in.: „Człowiek Pogranicza”, „Pamięć starowieku”, „Spotkanie innego”, Środkowoeuropejskie Forum Kultury, „Camera Pro Minoritate”. Tematyka żydowska podejmowana jest na bardzo wielu płaszczyznach: aktywnie działa kapela klezmerska, Teatr Sejneński wystawia Dybuka Szymona An-skiego, Centrum Dokumentacji Kultur Pogranicza gromadzi książki, filmy, nagrania muzyczne, fotografie i stare pocztówki. Wychodzi tu także pismo „Krasnogruda”.

Rekonstrukcja wielokulturowych Sejn, wykonana przez dzieci w ramach pracy ośrodka "Pogranicze", foto: A.Olej&K. Kobus:

zobacz także

Podlasie
Białystok
Krynki
Tykocin

Zapraszamy do wzięcia udziału w forum dyskusyjnym na temat:
Żydzi na Podlasiu

w internecie

Teksty prezentowane obok pochodzą z przewodnika Śladami Żydów polskich" autorstwa Adama Dylewskiego, wydanego przez wydawnictwo "Pascal".


Zobacz także witrynę Fundacji "Pogranicze" z Sejn

Biała Synagoga i jesziwa
Główną rolę przy budowie synagogi odegrał Mojżesz Becalel Luria. Hitlerowcy urządzili w niej remizę strażacką. Po 1945 r. służyła kolejno jako zajezdnia samochodowa, magazyn GS, magazyn materiałów pędnych. Kres niszczycielstwu położył wreszcie remont w latach 1978–1982, podczas którego przywrócono oryginalny wygląd zewnętrzny. Jest to budowla trójnawowa, na planie prostokąta 19 na 25,8 m. Zachowała się wnęka aron ha-kodesz i cztery bogato profilowane filary, pomiędzy którymi niegdyś stała bima.
Biało-niebieska budowla sąsiadująca z synagogą to dawna jesziwa (dom talmudyczny) z połowy XIX w., wzniesiona przez Mojżesza Icchaka Awigdora. Mieściły się tu także kahał oraz gimnazjum hebrajskie Tuwie Pinkasa Szapiro. Gmach ten był głównym ośrodkiem haskali dla całego Wielkiego Księstwa Litewskiego. W czasach PRL funkcjonowała tu fabryka kapci, stąd potoczna nazwa – papuciarnia.
Gospodarzem synagogi jest Fundacja Pogranicze – Ośrodek „Pogranicze – Sztuk, Kultur, Narodów”, ul. Piłsudskiego 37, %87 5162765, 5162189; fundacja@pogranicze.sejny.pl (w czasie, kiedy powstawał przewodnik, fundacja przenosiła się do nowej siedziby w budynku sąsiadującym z dawną jesziwą). Synagogę można zwiedzać między 10.00 a 16.00. Klucz znajduje się w budynku dawnej jesziwy.

Biała Synagoga w Sejnach, foto: A.Olej&K. Kobus:


Kapela klezmerska w Sejnach
Zespół powstał w 1995 r. podczas przygotowywania inscenizacji Dybuka Szymona An-skiego jako występująca w tym spektaklu orkiestra weselna. Występy klezmerów budziły takie zachwyty publiczności, że postanowiono kontynuować działalność. Stopniowo rozbudowywano repertuar o tradycyjne hory, szery, doiny, bulgary; inspirowano się także dokonaniami Dave’a Tarrasa i Naftule’a Brandweine’a. Orkiestra szlifowała repertuar na autentycznych zabawach ludowych w remizach strażackich i stodołach w wioskach nad Bugiem, na Białorusi w okolicach Grodna i Lidy czy w Drohobyczu. Wreszcie zespół trafił na krakowski Festiwal Kultury Żydowskiej, gdzie nawiązał współpracę ze słynnym klezmerem Davidem Krakauerem. Efektem tego spotkania były warsztaty muzyczne „Tratwa Muzykantów”, na które przyjechali tacy mistrzowie gatunku, jak wspomniany Krakauer, Michael Alpert, Stuart Brotman, Jeff Warschauer czy Deborah Strauss. Kapelę prowadzi Wojciech Szroeder, a na instrumentarium składają się: kontrabas, mandolina, bęben, klarnet, akordeon i altówka; występuje także solistka.
Wszystkie koncerty zaczynają się o godz. 19.00 w Białej Synagodze; bilety kosztują 10–15 zł. O terminy należy dowiadywać się w Fundacji Pogranicze.

Inne judaika
Poszukującym dawnego klimatu warto polecić spacer prawą stroną ul. Piłsudskiego (w stronę kościoła), gdzie oglądać można zamieszkane niegdyś przez ubogich Żydów, pozbawione kanalizacji, podparte domki. Przetrwały też stare bruki. W jednym z budynków zachowała się charakterystyczna brama, w następnym – sklepik. Na rynku, po obejściu ratusza, trzeba pójść ul. Ogrodową: jest to najlepiej zachowana w historycznym kształcie ulica centrum Sejn.
Z kirkutu sejneńskiego zachowało się bardzo niewiele. Zajmował on porośnięte sosnami wzgórze przy szosie na Augustów, oddalone od centrum o 25 minut marszu (kawałek za dzisiejszą posesją przy ul. 1 Maja 43, ale po drugiej stronie drogi). Obecnie jest tu około 15 całych pomników nagrobnych z XX w. i trochę ułomków.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Sejny" ?
Małopolska
 - Biecz
 - Bobowa
 - Brzesko
 - Dukla
 - Dąbrowa Tarnowska
 - Jarosław
 - Kraków i Kazimierz
 - Lelów
 - Lesko
 - Leżajsk
 - Nowy Sącz
 - Oświęcim
 - Przemyśl
 - Rymanów
 - Rzeszów
 - Sanok
 - Sieniawa
 - Tarnów
 - Łańcut
Podlasie
 - Białystok
 - Krynki
 - Sejny
 - Tykocin
Warszawa
 - Ferma w Grochowie-Witolinie
 - Pomnik Bohaterów Getta
 - Pomnik Żegoty
 - Sienna 55 - Złota 62
 - Synagoga Nożyków
 - Synagoga na Pradze
 - Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów
 - Szpital Starozakonnych
 - Szpital Starozakonnych na Pradze
Ziemia lubelska
 - Izbica
 - Kazimierz Dolny
 - Kock
 - Kraśnik
 - Lubartów
 - Lublin
 - Parczew
 - Sobibór
 - Szczebrzeszyn
 - Włodawa
 - Zamość
 - Łęczna

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl