|
Sobibór
Osada leśna leży 12 km na południowy wschód od Włodawy (dojazd drogą nr 816). W latach 1942–1943 istniał tutaj hitlerowski obóz zagłady, w którym zginęło 250 tys. ofiar. Od 1993 można zwiedzać Muzeum Byłego Obozu Zagłady, filię muzeum włodawskiego. Ekspozycja przedstawia dzieje obozu. Jest tu kopiec usypany z prochów ofiar i pomnik W hołdzie pomordowanym przez hitlerowców.
Sobibór był miejscem jednego z niewielu zwycięstw w czasach Zagłady. 14 X 1943 r. wybuchło w obozie powstanie, dzięki któremu uciekło 300 więźniów. Część z nich zginęła w czasie ucieczki, część trafiła do oddziałów partyzanckich (byli w nich także uchodźcy z getta włodawskiego) i z bronią w ręku walczyła z najeźdźcą. 50 uciekinierów przeżyło wojnę.
W 1987 r. Amerykanin Jack Gold nakręcił na tej podstawie film Ucieczka z Sobiboru, w którym wystąpiła polska aktorka Joanna Pacuła.
Rampa, foto: A.Olej&K. Kobus:
W pobliżu stacji kolejowej Sobibór leżącej na linii Chełm-Włodawa, 4 km na pd.-wsch. od wsi Sobibór, Niemcy w marcu 1942 roku rozpoczęli budowę obozu zagłady w ramach Reinhard Aktion. Na początku maja 1942 roku przyjęto pierwsze transporty więźniów. Obóz zlokalizowano wśród lasów i bagien. Prowadziła do niego bocznica kolejowa. Teren obozu zajmował około 58 hektarów i był otoczony trzema rzędami drutów kolczastych i fosą o głębokości trzech metrów, wypełnioną wodą. W obozie zamontowano dziewięć komór gazowych, w których jednocześnie mieściło się pięćset osób. Do zagazowywania korzystano z dieslowskiego silnika radzieckiego czołgu T 34, ze specjalnym filtrem usuwającym ze spalin charakterystyczną woń, dzięki czemu uzyskiwano bezbarwny i bezwonny tlenek węgla, który zabijał ofiary w ciągu 20 minut.
14 października 1943 w obozie wybuchł zbrojny bunt więźniów, kierowany przez oficera sowieckiego, Aleksandra Peczorskiego. Uzbrojeni w noże więźniowie zabili SS-manów zwabionych do pomieszczeń gospodarczych. Po opanowaniu składu broni, część więźniów podjęła próbę ucieczki. Sporo Żydów zginęło na drutach, przy forsowaniu fos, na polach minowych i od kul ukraińskich strażników. Z obozu uciekło około 300 więźniów, z których wyzwolenia doczekało zaledwie 30. Wielu zginęło z rąk partyzanckich oddziałów NSZ, wielu walcząc z Niemcami w innych oddziałach partyzanckich. W czasie buntu w Sobiborze zginęło 9 SS-manów i 2 ukraińskich strażników.
|
Po stłumieniu buntu, Niemcy zlikwidowali obóz usuwając wszystkie ślady i posadzili na jego terenie las sosnowy.
Komendantami obozu byli Richard Thomalla i Franz Stangl. Thomalla został zastrzelony w 1945 roku przez tajne służby sowieckie. Strangl zaś został zatrzymany w Brazylii i deportowany do Austrii. Osadzony w więzieniu zmarł w nim w 1970 roku na zawał serca. Liczbę ofiar sobiborskiego obozu szacuje się na około 250 tysięcy ludzi. Zginęli w nim Żydzi z Polski, Austrii, Belgii, Czechosłowacji, Francji, Holandii, Niemiec, Rumunii, Ukrainy,Węgier, ZSRR i wielu innych krajów Europy.
Pomnik, foto: A.Olej&K. Kobus:
Idea upamiętnienia ofiar zamordowanych w hitlerowskim obozie natychmiastowej zagłady w Sobiborze zrodziła się w połowie lat sześćdziesiątych. W 1965 roku zorganizowana została tam manifestacja poświęcona pamięci pomordowanych. Miejsce kaźni upamiętniono kopcem-mauzoleum z prochami pomordowanych oraz pomnikiem. Pamiątkowe tablice umieszczone przed wejściem na teren byłego obozu zawierają tekst przetłumaczony na cztery języki: angielski, hebrajski, jidisz i holenderski, a brzmi on następująco : "W tym miejscu w latach 1942 - 1943 istniał hitlerowski obóz zagłady w którym zamordowano ponad 250 000 Żydów i około 1000 Polaków. Dnia 14-tego października 1943 roku wybuchło tu zbrojne powstanie kilkuset więźniów żydowskich, którzy po walce z hitlerowską załogą wydostali się na wolność. W rezultacie powstania obóz został zlikwidowany". Tekst zakończony jest cytatem z Księgi Hioba: "Ziemio nie zakrywaj krwi mojej".
Wieloletnie wysiłki byłego więźnia Sobiboru, najmłodszego uczestnika zbrojnego powstania w obozie Tomasza Blatta, zmierzające do wypełnienia słów jednego z przywódców powstania: "... gdyby cudem komuś udało się przeżyć wojnę jego świętym obowiązkiem jest być świadkiem zbrodni w Sobiborze..." zakończyły się pełnym sukcesem dopiero po 1989 roku. Przy wsparciu Komitetu Ochrony Miejsc Pamięci Holocaustu i Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w 1993 roku podjęto decyzję o organizacji obchodów 50 rocznicy powstania zbrojnego w Sobiborze - przypadającej na 14 października. Wtedy też otwarto Muzeum Byłego Obozu Zagłady w Sobiborze. Muzeum mieści się w budynku po byłym przedszkolu i jest miejscem ekspozycji: "Sobibór - obóz śmierci". Od 1999 roku prowadzone są badania archeologiczne, które dostarczają nowych informacji o zagładzie więźniów Sobiboru.
Muzeum Byłego Hitlerowskiego Obozu Zagłady w Sobiborze
tel. +48 (082) 57 19 867
Placówka czynna okresowo: 1 maja - 14 października we wszystkie dni tygodnia w godzinach 9:00-14:00. Grupy zorganizowane prosimy o rezerwację z dwudniowym wyprzedzeniem. Rezerwacja pon.-pt., 8:00-15:00, tel. (0..82) 57 22 178. Zgodnie z Zarządzeniem Ministra Edukacji Narodowej dzieciom do lat 13 wstęp do muzeów martyrologii jest zabroniony. Uczniowie powinni zwiedzać Muzeum pod opieką osób dorosłych.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Sobibór"
|
mapa miejsc
|