|
Pomnik Bohaterów Getta
Wzniesiony został w 1948 r. na miejscu pierwszego starcia bojówek żydowskich z hitlerowcami w czasie powstania w getcie w 1943 r. na placu między ulicami Anielewicza, Karmelicką, Lewartowskiego i Zamenhofa.
Przed wojną na środku obecnego placu mieściły się zabudowania Koszar Artylerii Konnej zbudowane za czasów króla Stanisława Augusta (w latach 1784-88). Podczas zaborów, a także po odzyskaniu przez Polskę niepodległości mieściło się w nich więzienie wojskowe. Podczas II wojny zabudowania te stały się ostatnią siedzibą Judenratu.
Decyzję o budowie pomnika podjął utworzony jesienią 1944 r. w Lublinie Centralny Komitet Żydów w Polsce. W 1946 r. zwrócił się on do inż. Leona Marka Suzina o wykonanie projektu architektonicznego, który został przygotowany i zrealizowany w bardzo szybkim tempie. 16 kwietnia 1946 r. złożono kwiaty na tablicy w kształcie koła, na której wycięty był liść palmowy - symbol męczeństwa oraz hebrajska litera „B” (Berejszys). Mieścił się również napis w językach polskim, hebrajskim i jidysz o następującej treści: „Tym, którzy polegli w bezprzykładnej bohaterskiej walce o Godność i Wolność narodu żydowskiego, o Wolną Polskę, o wyzwolenie człowieka - Żydzi Polscy”. Tablicę otaczało kamienne obrzeże z czerwonego piaskowca. Kolor kamienia oraz wysypany wokół tłucz ceglany symbolizowały krew przelaną w walce. Podjęto decyzję o budowie następnego, monumentalnego pomnika walki Żydów z okupantem.
|
W lipcu 1946 r. powstała Komisja Budowy Pomnika, w skład której weszli: Adolf Berman, Icchak Cukierman i Bernard Falk. Wykonanie projektu zlecono rzeźbiarzowi Natanowi Rappaportowi, a za kształt formy architektonicznej odpowiadał inż. Leon Marek Suzin. Prace przygotowawcze rozpoczęto w 1947 r. przy udziale organizacji politycznych i społecznych, młodzieży i licznych wolontariuszy. Budowę prowadziła firma budowlana Mariana Pliszczyńskiego. Prace kamieniarskie wykonała firma „inż. J. Fedorowicz”. Odlewu rzeźby dokonała znana paryska gisernia Eugene Didier’a.
Pomnik to wysoka na 11 metrów bryła architektoniczna umieszczona we wschodniej części placu obejmująca rzeźbę i płaskorzeźbę, cokół i stylizowane menory. Od strony zachodniej oglądać można spiżową rzeźbę grupy postaci: mężczyzn, kobiet i dzieci. Symbolizuje ona walkę i bohaterski zryw wbrew wszelkiej nadziei. Postacie trzymają w dłoniach butelki z benzyną, pistolety i granaty. Kamienna płaskorzeźba od strony wschodniej ma inną wymowę: ukazuje cierpienia i męczeństwo kobiet, niewinnych dzieci i starców bezsilnych wobec kordonu hitlerowców. To tych bezbronnych i ich godności bronili ci, którzy zostali upamiętnieni po zachodniej stronie pomnika. Obszerną płytę kamienną zdobią dwie wykonane z brązu menory oraz tekst w języku polskim, jidysz i hebrajskim: „Naród żydowski swym bojownikom i męczennikom”. Pomnik obłożony jest płytami z grubo szlifowanego labradorytu pochodzącego ze szwedzkich kamieniołomów w Hunnebostrand. Na uwagę zasługuje fakt, że kamień ten został zamówiony przez ministra gospodarki III Rzeszy Alberta Speera w 1942 r. jako materiał pod przyszłe pomniki zwycięstwa Hitlera.
(asw)
Zapraszamy do dyskusji na temat "Pomnik Bohaterów Getta"
|
mapa miejsc
|