|
Synagoga na Pradze
Ze względu na rygorystyczne przepisy dotyczące nabywania ziemi oraz swobody osiedlania się w mieście Żydzi nie mogli mieszkać w śródmieściu lewobrzeżnej Warszawy do czasów reform oświeceniowych, kiedy to nastąpiła liberalizacja przepisów. Kolejne dziesięciolecia składające się na historię upadku Rzeczypospolitej, rozbiory i pozytywistyczne przemiany społeczne wpłynęły na zmianę stosunku wobec ludności żydowskiej, której osiedlanie się zwłaszcza na terenach wyludnionych i zniszczonych przez liczne wojny i walki zbrojne (powstania) przyjmowano z aprobatą.
Jak podaje lustracja z 1819 roku na Pradze istniała pierwsza synagoga w „...drewnianym, krytym gontami domu Berka Szmula...” służąca za miejsce modlitwy ok. 20 Żydom. Ok. 1835 roku liczba rodzin żydowskich na Pradze zaczęła rosnąć, pojawili się protoplaści rodów mających później swoje znaczenie w tej dzielnicy: Pasmenterów, Posnerów, Datynerów, Dancyngierów, Rubinlichtów, Bergsonów, Feigenbaumów.
Wraz z wzrostem wspólnoty żydowskiej pojawiły się plany zbudowania synagogi bardziej okazałej niż dotychczasowe miejsca modlitwy - prowizoryczne i drewniane. Władze miasta użyczyły na ten cel placu przy skrzyżowaniu obecnych ulic Ks. Kłopotowskiego i Jagiellońskiej spustoszonego po rosyjskim szturmie na Pragę w 1794 r.
|
Wspólnota żydowska składająca się głównie z rzemieślniczych rodzin nie była w stanie zaangażować do budowy bożnicy żadnego ze znanych i sławnych architektów. Zwrócono się więc w 1840 r. do budowniczego miejskiego - Józefa G. Lessela, który stawiał w pobliżu wieżę obserwacyjną straży pożarnej i zamówiono u niego projekt synagogi. Powstał niezbyt duży budynek w kształcie rotundy, w stylu klasycyzującym z czterema przedsionkami przypominając swym wyglądem bardziej starorzymski grób niż synagogę, ale pozostając w zgodzie w ówczesną modą architektoniczną.
U schyłku XIX wieku gmina Żydów praskich znacznie rozszerzyła działalność społeczną i religijną wznosząc obok synagogi kilka budynków o różnym przeznaczeniu, m.in. Izraelicki Dom Sierot, nazwany z czasem Żydowskim Domem Wychowawczym im. Michała Bergsona, zamożnego kupca i działacza społecznego. Budynek ten został zaprojektowany przez znanego architekta Henryka Stifelmana, który był również projektodawcą placówki wybitnego lekarza i pedagoga Janusza Korczaka na ul. Krochmalnej. Swoim stylem nawiązywał do tradycji polskich pałaców i późno-renesansowych kamienic i spichlerzy, z jakich słynie Kazimierz nad Wisłą.
Lata II wojny światowej i niemieckiej okupacji oszczędziły budynek synagogi w porównaniu do innych zniszczeń, został on wypalony, jednak zasadniczo konstrukcja ocalała. Niestety budynek został pochopnie rozebrany po wojnie w trakcie prac nad odbudową Warszawy, pozostały tylko nieliczne fotografie.
(asw)
Zapraszamy do dyskusji na temat "Synagoga na Pradze"
|
mapa miejsc
|