SERWIS INFORMACYJNY     

Ślady i Judaica

Włodawa


Atrakcje turystyczne
Klasztor Paulinów (1711–1717); kościół św. Ludwika (1739–1780) z wystrojem rokokowym; cerkiew (1840–1842) wraz z plebanią; czworobok – zespół kramów i jatek z II połowy XVIII w., później przebudowany; cmentarz powstańców 1863 r.; Jezioro Białe z licznymi ośrodkami wypoczynkowymi. Przede wszystkim warto pójść nad Bug, szczególnie powyżej kościoła w Orchówku. Uroda tej rzeki to prawdziwa uczta dla oczu. Na drugim brzegu jest Białoruś.

Włodawa (żyd. Wladowa, Wlodowa, Wlodewe)
W tym pięknym kresowym mieście (Białoruś i Ukraina zaczynają się za granicami miejscowości) zachowały się judaika godne specjalnej wyprawy. Co więcej, stworzono warunki, aby wycieczkę taką połączyć z wypoczynkiem i zwiedzaniem naprawdę pięknej okolicy.

Włodawa, foto: A.Olej&K. Kobus:

Gmina włodawska, podlegająca kahałowi w Brześciu, powstała na przełomie XVI i XVII w. Rozwinęła się szybko dzięki handlowi z Wołyniem i Ukrainą oraz linii kolejowej Chełm–Brześć. W przededniu II wojny światowej mieszkało tu 5650 Żydów (61%). Na dzielnicę żydowską składały się ulice: Wyrykowska (dziś Tysiąclecia Państwa Polskiego), Solna (Czerwonego Krzyża), Okunińska, Furmańska, Kozia (Witosa), Chełmska. Poza dwiema synagogami działały tu domy modlitwy, dom kahalny, szkoła Talmud-Tora i łaźnia. Włodawski kirkut znajdował się między ulicami Jana Pawła II i Reymonta. Macewy zostały wywiezione przez Niemców i posłużyły do brukowania ulic oraz regulowania brzegów rzeczki Włodawki. Ostatnim rabinem włodawskim był Mendele Morgensztern.
Do Włodawy nie warto wybierać się pociągiem. Stacja kolejowa oddalona jest o 5 km od miasta.

Muzeum w zespole synagogalnym
Największą atrakcją turystyczną Włodawy są budynki zespołu synagogalnego, zachowane między ul. Korolewską, Czerwonego Krzyża i Hołoda. Mieszczące się w nich muzeum oferuje duży wybór folderów i pamiątek związanych ze społecznością żydowską.
Wchodzący w skład zespołu dom nauki (bejt ha-midrasz) z 1928 r. mieści biura i magazyny muzeum.
Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, Czerwonego Krzyża 7, %82 5722178. Czynne 10.00–17.00, sb.–nd. 10.00–14.00. Bilety 2 i 5 zł, nd. wstęp bezpł.

Wielka Synagoga
Ta potężna budowla powstała w latach 1764–1774 częściowo dzięki fundacji Czartoryskich. Przypuszcza się, że autorem projektu mógł być Paweł Antoni Fontana. W II połowie XIX w. dobudowano drugą kondygnację nad przedsionkiem i alkierzem. Niemcy zdemolowali wnętrze i zamienili je na magazyn, który działał tu aż do 1970 r. Rozpoczęto wówczas remont generalny, zakończony otwarciem muzeum w 1986 r. Zadziwia bogactwo elewacji frontowej.

Wielka Synagoga, foto: A.Olej&K. Kobus:

Budowla ma plan prostokąta 25,9 na 30,6 m. Część centralną zajmuje sala modlitw (16,5 na 18,3 m) nakryta łamanym dachem polskim. Salę otaczają z dwóch stron babińce zwieńczone attyką. Od frontu umieszczono przedsionek, nad którym wznosi się trzeci babiniec z przylegającymi alkierzami na arkadach. Unikatowe, bogate zdobienia są największą atrakcją wnętrza synagogi. Pochodzą z 1934 r., kiedy to zastąpiły zniszczone w pożarze pierwotne wyposażenie.

zobacz także

w internecie

Teksty prezentowane obok pochodzą z przewodnika Śladami Żydów polskich" autorstwa Adama Dylewskiego, wydanego przez wydawnictwo "Pascal".
Warto rozszyfrować symbolikę pięknie zdobionej oprawy aron ha-kodesz. W partii szczytowej dwa gryfy adorują symboliczne tablice przymierza, zwieńczone – jak głosi inskrypcja powyżej – koroną Tory. Wnętrze tablic wypełnia świetlik okienny, dając efekt światła Tory. Poniżej przedstawiono menorę. Napis nad nią głosi: Na kolana padnę przed świętym przybytkiem Twoim, w bojaźni przed Tobą (Ps 5, 8); napis poniżej: I przyjdzie dla Syjonu zbawca, rychło, jeszcze za dni naszych, amen. Kosz z owocami po lewej stronie menory symbolizuje święto Szawuot (napis: Pierwociny owoców polnych), po prawej widać dłonie kapłańskie ułożone w gest błogosławieństwa (napis: Błogosławieństwo kapłańskie). Zdobienia samego aron ha-kodesz przedstawiają się następująco: po obu stronach wnęki na rodały wizerunki instrumentów muzycznych z tekstami Psalmu 150: Chwalcie Go dźwiękiem rogu, chwalcie go na harfie i lirze oraz Chwalcie Go bębnem i tańcem, chwalcie Go na strunach i fletniach. Płaskorzeźby w medalionach (zachowane z pierwotnego wystroju bóżnicy, XVIII w.) ukazują: symbole święta Sukot (skraj przy ścianie wschodniej); bociana walczącego z wężami – pobożność pokonującą złe moce (róg południowo-zachodni); orła – symbol opatrzności Bożej; jelenia – dążenie do pobożności.
Cztery słupy są pozostałością czworobocznej kamiennej bimy. Resztę wyposażenia zagrabili lub zniszczyli Niemcy.
Można tu zobaczyć ekspozycję „Z historii Żydów włodawskich” ukazującą m.in. organizację gminy żydowskiej, zajęcia jej członków, znane rodziny, życie polityczne i sportowe.

Ekspozycja, foto: A.Olej&K. Kobus:

Jest też wiele przedmiotów darowanych muzeum przez Jakuba Friedmanna z Sydney, uczestnika powstania w Sobiborze. Z kolei srebrne lampki chanukowe, besaminki i łyżki wykopali przy okazji przeprowadzanych prac ziemnych pracownicy włodawskiego Zakładu Energetycznego.
Koniecznie należy wejść na babiniec. Przed wojną mieścił się tu cheder Bejt Josef (Dom Józefa), do którego uczęszczało 160 uczniów. Zorganizowany był wedle wzorca tzw. jesziwy nowogrodzkiej, stworzonej przez Josefa Hurwica. W szkole tej, obok nauki Tory, kładziono nacisk na etykę i moralność. Po objęciu władzy przez bolszewików działalność szkół tego rodzaju stała się niemożliwa, wobec czego od 1922 r. uczelnia przeniosła się do Polski. Dziś, obok wystaw czasowych, znajduje się tutaj niezwykle wartościowa pod względem poznawczym wystawa „W pokoju mełameda – nauczyciela szkoły religijnej”. Odtworzony pokój należy właśnie do pracownika jesziwy nowogrodzkiej, mełameda Menachema. Zgromadzono tu sprzęty codziennego użytku, jest nawet czajnik i piec „koza” (problemy z ogrzewaniem miały wszystkie niemal synagogi w Polsce).

Mała Synagoga
Sąsiadująca z Wielką Synagogą budowla to dobry przykład bóżnicy małomiasteczkowej. Przedsionek i babiniec znajdują się od strony zachodniej. Nie była nigdy przebudowywana (istniała już w 1786 r.; ma 22 m długości, 14,8 m szerokości i 5,8 m wysokości). Pełniła podwójną rolę – bóżnicy oraz miejsca studiów Tory i ksiąg talmudycznych. Po 1939 r. stanowiła magazyn wojskowy, w latach 1945–1983 magazyn gminnej spółdzielni. Po remoncie trwającym od 1983 do 1998 r. otwarto ją w 1999 r.
Warto przyjść tu nie tyle dla zwiedzenia wystawy, choć jest ona interesująca („Włodawa w starej fotografii”), ile dla obejrzenia ogromnej liczby fresków i odsłoniętych inskrypcji. Jest tu fryz ze znakami zodiaku, oryginalne drewniane oprawy szafek i oprawa aron ha-kodesz. We wnętrzu aron ha-kodesz zachowała się nieeksponowana dziś belka z tekstem: Pamięci duszy Pani Mendli Racheli od jej męża Chaima Szlomy syna Isera ha-Lewiego. Inskrypcje zawierają m.in. fragment biblijny (Iz 55,6–56,8); modlitwy Modim dirabanam, Al Ha-kol jitgadol, Al Ha-rachamim i Binesua ha-aron, psalmy 24, 111, 112. Największy z napisów, na ścianie na prawo od drzwi głosi: Na wieczną pamiątkę trudów zmarłego pana Jehudy Lejba, syna zmarłego pana Mosze Elijahima Gecela, błogosławionej pamięci Lichtenberga; jego ofiarności za wybudowanie domu studiów od nowa w roku 676 (1915) po zniszczeniach wojny światowej w roku 675 (1914). Zmarł 15 szwat 691 (1931) w Siedlcach. Daty na tej inskrypcji podawane są wedle tzw. krótkiego rachunku. We wnętrzu Małej Synagogi odbywają się również wystawy etnograficzne.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Włodawa" ?
Małopolska
 - Biecz
 - Bobowa
 - Brzesko
 - Dukla
 - Dąbrowa Tarnowska
 - Jarosław
 - Kraków i Kazimierz
 - Lelów
 - Lesko
 - Leżajsk
 - Nowy Sącz
 - Oświęcim
 - Przemyśl
 - Rymanów
 - Rzeszów
 - Sanok
 - Sieniawa
 - Tarnów
 - Łańcut
Podlasie
 - Białystok
 - Krynki
 - Sejny
 - Tykocin
Warszawa
 - Ferma w Grochowie-Witolinie
 - Pomnik Bohaterów Getta
 - Pomnik Żegoty
 - Sienna 55 - Złota 62
 - Synagoga Nożyków
 - Synagoga na Pradze
 - Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów
 - Szpital Starozakonnych
 - Szpital Starozakonnych na Pradze
Ziemia lubelska
 - Izbica
 - Kazimierz Dolny
 - Kock
 - Kraśnik
 - Lubartów
 - Lublin
 - Parczew
 - Sobibór
 - Szczebrzeszyn
 - Włodawa
 - Zamość
 - Łęczna

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl