SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Bankowość

Bankierstwo rozwinęło się w Polsce dopiero pod koniec XVIII w., a pierwsze banki zakładali cudzoziemcy, gł. Niemcy i Francuzi. Jedną z pierwszych firm była filia banku berlińskiego S.M. Levy Heritiers, której prokurentem był niem. Żyd, Samuel Fränkel. Bank ten położył duże zasługi w rozwoju pol. przemysłu (wydobywczego i włókienniczego). Nie mniejszą rolę odegrała pierwsza rodzima firma, prowadzona przez B.Sz. Jakubowicza (syna Szmula Zbytkowera), a potem przez jego żonę. Po jej śmierci prowadzenie firmy przejęli L. Hirschendorf i A. Rawicz, pod nazwą A. Rawicz i Ska (działała do 1905). Prowadziła operacje bankowe, komisowe i ekspedycyjne.

W latach 40. XIX w. powstało kilka banków, których właścicielami byli Żydzi. Zajmowały się gł. udzielaniem kredytu, największe z nich to domy bankowe Z.S. Natansona, D.M. Szereszowskiego, A. Wertheima. Najwybitniejszym bankierem pochodzenia żyd. był w XIX w. ’ L. Kronenberg, który w 1848 wraz z M. Rosenem założył dom bankowy. W dużej mierze finansował on początki przemysłu w Królestwie Polskim, realizując program warszawskich pozytywistów. Jego działalność objęła wszystkie działy i gałęzie życia gosp. (przemysł, handel, komunikację i rolnictwo). Dzięki Kronenbergowi powstało Towarzystwo Kredytowe m. Warszawy oraz Bank Handlowy. Poparł on powstanie banku spółdzielczego organizowanego przez J. Kirszrota.

Znaczne zasługi w rozwoju b. pol. położyła również rodzina Epsteinów, zwł. Józef i Mieczysław. Brak rodzimego kapitału powodował, że na ziemiach pol. wielkie bankierskie przedsięwzięcia należały jednak do rzadkości. Znacznie więcej wyznawców judaizmu prowadziło kantory wekslarskie.
W 1850 Zgromadzenie Kupców zarejestrowało ich ponad 30. Poczesne miejsce zajmowały firmy warszawskie: S. Lessera, A. Moldauera, S. Konitza, G. Landaua, S. Portnera, Sz. Toeplitza, H. Wawelberga. Wraz z uzyskaniem równouprawnienia w Królestwie Polskim (1864) coraz więcej Żydów stawało się właścicielami i udziałowcami banków.

W 2. poł. XIX w. z 26 liczących się w Warszawie banków prywatnych 15 należało do Żydów, a trzy do osób pochodzenia żyd.; na prowincji 19 spośród 21 kantorów prowadzonych było przez wyznawców judaizmu. Do bardziej znanych należy zaliczyć założony w 1866 przez H. Natansona dom bankowy S. Natanson i Synowie, który działał do 1932, firmę J.G. Blocha (jej właściciel był ewangelikiem), jak również bank H. Wawelberga, powstały z przekształcenia istniejącego od 1840 kantoru wekslarskiego, funkcjonujący do 1939 (od 1913 jako spółka akcyjna pod nazwą Bank Zachodni).

Na przełomie wieków banki prywatne traciły na znaczeniu. Kapitał zaczęto skupiać w spółkach akcyjnych, które na początku miały w dużej mierze charakter rodzinny. Bezpośrednio przed I wojną światową w Królestwie istniały 643 przedsiębiorstwa finansowe tego typu, w tym w 140 (20%) w zarządach przeważali Żydzi.

Z innych liczących się banków akcyjnych, zakładanych i kierowanych przez Żydów, wymienić należy Bank Angielsko-Polski, Bank Handlowy w Łodzi, Bank Przemysłowo-Handlowy w Łodzi, Bank dla Handlu i Przemysłu w Warszawie, Bank Kujawski we Włocławku, Bank Małopolski, Międzynarodowy Bank Handlowy w Katowicach, Polski Akcyjny Bank Komercyjny, Śląski Bank Eskontowy w Bielsku i wiele innych. Większość z nich działała również w okresie międzywojennym. W 1918–39 banki prywatne należące do Żydów nadal odgrywały dużą rolę.

Warszawskie firmy W. Landaua, A. Goldfedera i D.H. Szereszowskich, działające od XIX w., nastawione były na klientelę pol. i żyd. Domami bankowymi obsługującymi gł. klientów żyd. były stołeczne firmy: D. Maliniaka, Sołowiejczyka i Morgensterna, M. Krolla.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
W wielu innych miastach również działały banki żyd. o wieloletnich tradycjach, np. L. Mamrotha w Kaliszu, M. Goldhara w Kielcach, D. Woldenberga w Płocku, P.J. Tykocinera oraz W. Lublinera i S. Goldkrauta w Łodzi. Tragicznym w skutkach dla większości domów bankowych okazał się kryzys gosp. 1929–33. Doszło wówczas do załamania rynku włókienniczego. W 1932 duża część banków prywatnych, nawet tych z kilkudziesięcioletnią tradycją, musiała zaprzestać działalności. Nieliczne, które przetrwały, ograniczyły działalność kredytową. G.Z.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Bankowość" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl