SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Bund

Bund [jid. Algemajner Jidiszer Arbajter Bund in Lite, Rusland un Pojln, Ogólnożydowski Związek Robotniczy na Litwie, w Rosji i Polsce], partia założona w 1897 w Wilnie. Początkowo działała w konspiracji na terenie zaboru ros.

Od 1906 stanowiła autonomiczną sekcję Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, od której oddzieliła się w czasie I wojny światowej, od 1919 zalegalizowana na terenie Polski, Litwy, Łotwy i Estonii. W 1930 przystąpiła do Socjalistycznej Międzynarodówki Robotniczej. Założenia programowe B. były żyd. formą socjaldemokracji. B. uznawał ludność żyd. za naród żyjący w diasporze, pozbawiony terytorium, lecz o własnej kulturze. Przeciwstawiał się zarówno dominacji Żydów ortodoksyjnych, jak i syjon. programowi emigracji i utworzenia siedziby nar. poza Europą. Postulował wprowadzenie autonomii kult. na terenach zamieszkanych przez mniejszość żyd. Propagował szkolnictwo świeckie i uznawał jidysz za język nar.

W Polsce cieszył się masowym poparciem, zwł. na ziemiach byłego zaboru ros. (w latach 30. liczbę członków szacowano na 50 tys.). Przez cały okres międzywojenny partia miała liczącą się reprezentację w samorządach miejskich, a w latach 30. – także w żyd. gminach wyznaniowych, nigdy jednak nie wprowadziła swoich posłów do Sejmu.
Związki zawodowe związane z B. należały do Klasowych Związków Zawodowych. B. wydawał własną prasę: “Folkscajtung” [jid., Gazeta Ludowa], “Jugnt-Weker” [jid., Pobudka Młodych], “Walka” oraz “Biuletyn Informacyjny”. Dużą wagę przykładał do pracy z młodzieżą, patronował organizacjom: Cukunft, skupiającej młodzież robotniczą, i Skif (jid., Socjalistiszer Kinder Farband, Socjalistyczny Związek Dziecięcy, założony w 1926) – dla dzieci szkolnych. Ponadto działały: bundowska organizacja kobieca JAF [jid., Jidisze Arbeter-Froj, Żydowska Kobieta Pracująca] oraz klub sportowy Morgensztern [jid., Jutrzenka].

Do czołowych działaczy B. należeli: W. Alter, A. Blum, H. Erlich, J. Leszczyński, S. Zygelbojm. W okresie okupacji niem. partia działała w podziemiu, organizując opór cywilny i zbrojny w gettach, a także akcje samopomocowe i charytatywne. Współtworzyła Żydowską Komisję Koordynacyjną. Wzięła udział w przygotowaniu powstania w getcie warszawskim. Związany z B. M. Edelman przejął dowództwo powstania po śmierci M. Anielewicza. Zygelbojm wchodził w skład Rady Narodowej przy rządzie pol. w Londynie. Po wojnie centrala partii przeniosła się do Stanów Zjednoczonych, silne jej ośrodki działały w Paryżu i Szwajcarii.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
W Polsce B. poparł politykę Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego i Krajowej Rady Narodowej. Wchodził w skład Centralnego Komitetu Żydów w Polsce. Współdziałał z Polską Partią Socjalistyczną (PPS) i z listy tej partii wprowadził jednego posła do Sejmu w 1947, miał także kilku radnych w radach miejskich.

W 1949, mimo protestu dużej części działaczy partia rozwizązała się podczas jej zjazdu 16 I 1949. Większość bundowców wyemigrowała. Chociaż polit. aktywność partii zamarła, w ośrodkach zagranicznych jej członkowie prowadzili działalność kult., tworząc placówki kultury jidysz, np. istniejącą do dziś bibliotekę im. Medema w Paryżu oraz Centralne Archiwum Bundu w Nowym Jorku. A.C., G.Z.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Bund" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl