SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Chanuka

25 dnia miesiąca kislew przypada święto Chanuka (hebr. poświęcenie) nazywane także Świętem Świateł.

Nie jest to święto religijne, wynikające z nakazu biblijnego, lecz historyczne, związane ze zbrojnym powstaniem pod wodzą Judy Machabeusza, z rodu Hasmonejczyków. Powstanie to skierowane było przeciwko Seleucydom, którzy okupowali Palestynę narzucając Żydom helleński politeizm i bezczeszczącym Świątynię, zakończyło się w 165 r. pne zwycięstwem Judy Machabesza, zdobyciem Jerozolimy i ponowną konsekracją Przybytku.

Zgodnie z opowieścią, na której opiera się to swięto, w ruinach Świątyni Hasmonejczycy znaleźli tylko jedną ampułkę z nienaruszoną pieczęcią kapłana, zawierającą czystą oliwę, która mogłaby służyć do zapalenia świecznika świątynnego. Tak znikoma ilość mogła wystarczyć najwyżej na rozświetlenie menory przez jeden dzień, a potrzebnych było ich aż osiem, aby móc w tym czasie przygotować świeżą, rytualnie czystą oliwę. Mimo tego, że było jej tak niewiele, świecznik płonął bez przerwy przez pełne osiem dni.
Wśród wyznawców judaizmu nie świętuje się ani zwycięstwa militarnego Hasmonejczyków, ani wypędzenia Syryjczyków z Jerozolimy czy powrotu kultu świątynnego, lecz czci się cud, jaki został dokonany przez Boga - fakt, że mały pojemnik oliwy dawał światło w Świątyni aż do czasu wytłoczenia nowej porcji.

Na pamiątkę tego cudu zapala się w domach światła w ośmioramiennej chanukiji, świeczniku służącym wyłącznie obrzędowi tego okresu. Każdego dnia Święta Świateł, o zachodzie słońca zapala się kolejną, coraz większą iloąć świeczek - pierwszego dnia jedną, drugiego dwie itd., odmawiając przypisane temu świętu błogosławieństwa oraz śpiewając Maoz cur (hebr. Twierdza ze skały). Jest to hymn z XIII wieku głoszący, że w każdym stuleciu Bóg doświadcza wiernych, poddaje ich cierpieniom lecz jednak wybawia ich od prześladowań ze strony wrogów.

Lampki chanukowe zawiesza się w drzwiach wejściowych od ulicy, lub stawia w oknie, po to by swoim blaskiem "głosiły cud przechodniom". Ważne jest, aby światło chanukiji nie miało znaczenia użytkowego - nie może oświetlać mieszkania, więc także nie wolno przy nim wykonywać żadnej pracy, nawet czytać i uczyć się.
Tradycyjnie w Chanukę je się potrawy smażone na oleju - racuchy, placki, pączki i naleśniki. Dzieci dostają od dorosłych pieniądze (chanuka gelt) aby mogły nimi zagrać w drejdl (czworobącznego bączka), na bokach którego wypisane są litery: nun, gimel, he, szin, co odpowiada hebrajskiemu zdaniu "wielki cud zdarzył się tam" (nes gadol haja szam). W zależności od tego, na którą ściankę przewróci się dredl, grający albo bierze całą pulę pieniędzy, połowę, nie bierze nic, lub dokłada do "banku" podwóją stawkę. Pomimo potępiającej opinii rabinów, dorośli również oddają się hazardowi, grając w karty o pieniądze, w grę przypominającą "Oczko", ale do 18 punktów.

Chanukija, czyli świecznik zapalany w Święto Świateł to albo ośmioramienna menora z dodatkowym, wyższym ramieniem "szamesem", lub ozdobnie dekorowana lampka o ośmiu kagankach. Typową dla kultury aszkenazyjskiej chanukiję cechuje tylna ścianka, zazwyczaj ażurowa, bogato zdobiona tradycyjnymi ornamentami. Występują tam lwy, jelenie, rośliny, kiście winogron, stylizowane menory, ptaki i abstrakcyjne wzory oraz groteski. Stałym elementem każdej chanukiji jest szames, czyli dodatkowy palnik lub miejsce na świeczkę, od której odpala się kolejno światła w lampce. Szames musi być umieszczony tak, aby nie można go było pomylić ze świecami świątecznymi - zazwyczaj jest z boku albo na wysuniętym, odrębnym ramieniu. Lampki chanukowe mają też uchwyt pozwalający powiesić je w drzwiach oraz statyczną podstawę, umożliwiającą bezpieczne ustawienie świecznika w oknie.

(kw)

Zapraszamy do dyskusji na temat "Chanuka"

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl