SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Częstochowa

Częstochowa [jid. Czenstochow], miasto lokowane ok. 1370; jego rozwój związany był z osadzonym tam w 1382 zakonem paulinów. Do XVIII w. posiadało przywilej de non tolerandis Judaeis. Według spisu pogłównego z 1765 mieszkało tam 75 Żydów. W 1808 było ich blisko 500. Po kongresie wiedeńskim (1815) miasto znalazło się w granicach Królestwa Polskiego. W tym okresie nastąpił rozwój demograficzny i przemysłowy. W 1827 mieszkało tu 1,2 tys. Żydów (18,5% populacji miasta); w 1858 – prawie 3 tys. (34,5%), w 1900 – blisko 12 tys. (ok. 29%). Zmianom sprzyjało uzyskanie połączeń kolejowych z Warszawą i Zagłębiem Dąbrowskim. Rozwinął się m.in. przemysł włókienniczy, metalowy, chemiczny, odzieżowy, a także drobne rzemiosło. W końcu XIX w. miasto stało się centralnym ośrodkiem Częstochowskiego Okręgu Przemysłowego, którego podstawą był przemysł hutniczo-maszynowy i włókienniczy. Żydzi aktywnie uczestniczyli w działalności przemysłowej i handlowej, wielu zaliczało się do elity finansowej miasta. Powstały liczne żyd. instytucje charytatywne, socjalne i edukacyjne.
W 1939 mieszkało tu prawie 24,5 tys. Żydów. We wrześniu i grudniu 1939 Niemcy dokonali krwawych pogromów, podczas których podpalono Wielką Synagogę. Ustanowili Judenrat, którego pracą kierował L. Kopiński. Getto utworzono w kwietniu 1941, przesiedlono do niego tysiące Żydów z okolicznych miejscowości, a także z Łodzi, Płocka i Krakowa. Łącznie znalazło się w nim ok. 48 tys. osób. Przeludnienie i głód przyczyniły się do wybuchu epidemii dziesiątkujących mieszkańców getta. Akcja likwidacyjna i deportacje rozpoczęły się we wrześniu 1942, ok. 40 tys. osób wysłano do Treblinki. W okrojonym tzw. małym getcie pozostało ok. 5 tys. Żydów. Od początku okupacji niem. grupy działaczy żyd. prowadziły podziemną działalność, w grudniu 1942 powstała Żydowska Organizacja Bojowa, skupiająca ok. 300 osób z różnych partii. 4 I 1943 podjęto próbę zbrojnego wystąpienia pod przywództwem M. Fiszlewicza. Niektórzy bojownicy zbiegli do lasu i przyłączyli się do oddziałów partyzanckich. Małe getto hitlerowcy zlikwidowali w marcu 1943, wywożąc jego mieszkańców do obozów zagłady. W mieście pozostało ok. 4 tys. robotników żyd., zgrupowanych w obozach pracy przy zakładach zbrojeniowych, które istniały do poł. stycznia 1945.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Po II wojnie światowej podjęto próby odbudowy gminy żyd. w Cz. W czerwcu 1946 w mieście przebywało ok. 2 tys. Żydów. Istniały organizacje rel., szkoły i kibuce. Po pogromie w Kielcach (4 VII 1946) duża część Żydów opuściła Cz., emigrując lub przenosząc się do większych miast. Żydowskie instytucje i organizacje zostały zlikwidowane w 1949–50. Nadal działał jedynie Związek Religijny Wyznania Mojżeszowego, który dysponował domem modlitwy. Ziomkostwa częstochowskie istnieją w Izraelu, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Argentynie i Francji. A.C., H.W.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Częstochowa" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl