SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Deportacje

deportacje, akcje przymusowego przesiedlania ludności, przeprowadzane w czasie II wojny światowej przez okupacyjne władze niemieckie. Obejmowały one różne narodowości i grupy ludności, w największym stopniu Żydów przesiedlanych do gett, z jednej prowincji do drugiej, z gett do obozów koncentracyjnych i obozów zagłady. Na ziemiach pol. wyróżnić można dwie fazy d.: od października 1939 do poł. 1941 oraz od grudnia 1941 do 2. poł. 1944. Okres pierwszy to przesiedlenia Żydów z Niemiec, Austrii i Czechosłowacji oraz ziem pol. wcielonych do Rzeszy – na tereny Generalnego Gubernatorstwa (GG), gdzie zamierzano skoncentrować Żydów europejskich, oraz przesiedlenia wewnątrz GG i tworzenie gett. W ramach tej ostatniej akcji koncentrowano Żydów usuwanych ze wsi i małych miast w gettach lub obozach przejściowych. Przymusowe przesiedlenia nie miały jeszcze charakteru eksterminacyjnego, chociaż dopuszczano się przy tym licznych okrucieństw i zabójstw. Wyrywały one ludność żyd. z jej dotychczasowych środowisk, powodując izolację na nowym terenie, umożliwiały bezkarną grabież mienia, ułatwiały organizowanie niewolniczej pracy.
Drugi okres rozpoczął się od podjęcia decyzji o tzw. Endlösung i zbiegł się w czasie z inwazją Niemców na Związek Radziecki. Jesienią 1941 rozpoczęto likwidację gett, towarzyszące im d. rozpoczęły się w grudniu 1941, gł. do obozu zagłady w Chełmnie, przeznaczonego dla Żydów z gett dystryktu łódzkiego. Na pocz. 1942 mieszkańców mniejszych gett przesiedlano do większych, leżących bliżej linii kolejowych, co miało ułatwić transporty do obozów zagłady. W lutym 1942 ukończono budowę obozu w Bełżcu. W marcu i kwietniu 1942 deportowano do niego ok. 30 tys. mieszkańców lubelskiego getta. W maju i czerwcu trwały d. z Krakowa. W lipcu 1942 rozpoczęto likwidację getta w Warszawie. Do września wywieziono stamtąd do Treblinki 254–300 tys. osób. D. z Warszawy przebiegały równolegle z d. z innych miast i dzielnic kraju. Tam, gdzie getta były mniejsze, likwidowano je w ciągu jednego lub dwu dni (np. w Otwocku 19 sierpnia, w Falenicy i Rembertowie 20 sierpnia, w Radomiu 16–17 sierpnia, w Mińsku Mazowieckim 21–22 sierpnia, w Siedlcach 22–24 sierpnia, w Kielcach 20–24 sierpnia 1942). D. z większych gett przeprowadzano zazwyczaj w kilku fazach oddzielonych kilkutygodniowymi, a nawet dłuższymi przerwami. Nasilenie wywózki przypadło na sierpień, wrzesień i październik 1942. Stopniowo pustoszały getta w dystrykcie warszawskim, radomskim i lubelskim. W listopadzie 1942 działania eksterminacyjne skupiły się przede wszystkim na okręgu białostockim (gdzie pozostało ok. 110 tys. Żydów). 2 listopada przeprowadzono tam największą i najstaranniej przygotowaną akcję: zorganizowano 65 równoczesnych d. z miejscowości, gdzie przebywało od 20 do 50 tys. Żydów. W końcu 1942 w gettach i obozach pracy GG przebywało już tylko 300 tys. Żydów, a na ziemiach włączonych do Rzeszy 235 tys. (oprócz ukrywających się).

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Rok 1943 był okresem likwidowania ostatnich gett. W lutym nastąpiła pierwsza wielka akcja deportacyjna z Białegostoku (2 tys. osób wymordowano na miejscu, 10 tys. wywieziono do Treblinki), druga rozpoczęła się w nocy z 15 na 16 sierpnia. Mimo wybuchu powstania Niemcy doprowadzili ją do końca, wywożąc ok. 30 tys. osób do Treblinki i Majdanka. We Lwowie, po częściowych d. w 1942 (marzec – 15 tys., lipiec – 7 tys., sierpień – 50 tys., listopad – 7 tys.), getto zlikwidowano w czerwcu 1943. Ostatnim wielkim gettem objętym akcjami deportacyjnymi była Łódź, z której wcześniej systematycznie wywożono grupy mieszkańców. Ostateczną likwidację łódzkiej dzielnicy żyd. (liczącej 80 tys. mieszkańców) przeprowadzono w lipcu 1944. D. do obozów zagłady objęły również Żydów z Europy Zachodniej, Grecji, Jugosławii, Czechosłowacji i Węgier. Końcowym aktem wielkich d. były tzw. ’ marsze śmierci. G.Z.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Deportacje" ?

zobacz także

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl