SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Folklor

folklor. Na f. żyd. składa się literatura ustna, obejmująca bajki, legendy, przypowieści, przysłowia, zagadki, dowcipy, piosenki, przedstawienia purimowe (purimszpil), a ponadto taniec i muzyka. W obrębie kultury aszk. f. tworzony był przeważnie w języku jid., choć zdarzały się przysłowia i zagadki w języku hebr. Dla żyd. tradycji charakterystyczne są także pisane źródła f. (Tora, midrasze, apokryfy, zbiory legend i bajek). F. żyd. ulegał wpływom zewnętrznym, od hellenistycznych począwszy, a na słowiańskich kończąc, zapożyczenia jednak dostosowywał do własnej kultury. Popularnymi bohaterami wielu bajek i legend są postacie Mojżesza, proroka Eliasza lub cadyków (np. Elimelech z Leżajska), wesołków i spryciarzy, takich jak Herszele z Ostropola czy Motke Ganew [hebr., Motke Złodziej], mieszkańcy “miast głupców”, takich jak Chełm czy Lesko. Specyficzne dla f. żyd. są legendy o 36 sprawiedliwych (lamed-wownik), o Dziesięciu Zaginionych Pokoleniach, mieszkających za mityczną rzeką Sambation; liczne legendy o przyjściu Mesjasza, a także o Ziemi Obiecanej.
Piosenki podzielić można na rel., śpiewane podczas nabożeństw i obrzędów (np. nigun, zmirot) oraz świeckie, towarzyszące życiu codziennemu: kołysanki, piosenki dla dzieci, żartobliwe, miłosne, historyczne itp. Towarzyszyła im muzyka, wykorzystująca zarówno motywy śpiewów synagogalnych, jak i ludowe, które wchłonęły elementy muzyki otaczających społeczności. W Polsce centralnej były to mazurki, krakowiaki itp., na kresach – melodie ukraińskie, mołdawskie, tureckie itp. Taniec w kulturze żyd. zachował wiele z tradycji śródziemnomorskiej (hora), zarówno w figurach, jak i w gestykulacji (taniec w kole, charakterystyczne gesty wzniesionych dłoni, drobne, “zaplatane” kroki).

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Przysłowia, przypowieści i zagadki żyd. mają źródło w piśmiennictwie rel. (biblijna Księga Przysłów, talmudyczny traktat Przypowieści Ojców itp.), a także w później spisywanych dziełach rabinów i cadyków, co jest specyficzną cechą wobec przeważnie ustnej tradycji chrześcijan. Niektóre miały formę pośrednią między przysłowiem a zagadką, np. pełny sens powiedzenia “nichnas jajin, jaca sod” [hebr., weszło wino, odszedł sekret] oparty jest na tej samej wartości liczbowej słów “jajin” [hebr., wino] i “sod” [hebr., tajemnica, sekret]: suma odpowiedników liczbowych liter każdego z nich wynosi 70 (gematria). Żydzi wschodnioeuropejscy wynaleźli rebus, którego źródłem były intelektualne zabawy i ćwiczenia stosowane w tradycyjnych szkołach rel. Zob. sztuka tradycyjna. A.C.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Folklor" ?

zobacz także

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl