SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Gmina

gmina, jid. kahał, hebr. kehila, forma organizacji społeczności żydowskich. Termin o podwójnym znaczeniu – oznacza skupisko żyd. posiadające własną organizację wewnętrzną, samorząd i władze; a także same władze samorządowe kierujące tym skupiskiem. Zasadniczy wpływ na kształt g. żyd. miały dwa czynniki: prawo i tradycja żyd. oraz ustawodawstwo państwowe. System organizacji g. uformował się w krajach Europy Zachodniej, stamtąd został przeniesiony do Polski i tutaj uległ dalszym przekształceniom. Przepisy religijne judaizmu sformułowane w Torze i Talmudzie, przywileje władców pol., a od XVI w. również porządki wojewodzińskie i postanowienia Sejmu Żydowskiego regulowały wszystkie sfery życia skupisk żyd. Zakres autonomii został określony w przywilejach nadanych przez władcę bądź właściciela miasta, natomiast struktura władz gminnych i sposób ich funkcjonowania – w żyd. statutach gminnych.
Poszczególne g. cieszyły się większymi lub mniejszymi swobodami. Duże różnice istniały pomiędzy g. w miastach prywatnych, w których zakres przyznanej autonomii zależał od właściciela oraz od rozmiarów jego ingerencji w wewnętrzne życie społeczności żyd. Bogatsze gminy posiadały osobny budynek, w którym mieściła się siedziba g., w pol. źródłach nazywany “żydowskim ratuszem”. Ogólna struktura władz gminnych miała charakter hierarchiczny (kilkustopniowy). Najwyższą pozycję zajmowali seniorzy, którzy pełnili funkcje administracyjne, sądownicze i reprezentacyjne. Podobne funkcje jak seniorzy spełniali ławnicy [hebr. towim, dobrzy]. Ważne miejsce w życiu g., nie tylko rel., zajmował rabin, zatrudniany przez władze gminne. W skład władz g. wchodzili ponadto kahalnicy, którzy kierowali komisjami, zajmującymi się poszczególnymi działami administracji. Istniały komisje: nadzorcze, charytatywne, podatkowe, cechowe i wiele innych. Każda gmina zatrudniała również wielu płatnych urzędników, takich jak: chazan, szames, łaziebny, nauczyciel chederu. Z kasy gminnej opłacano lekarza, akuszerkę, strażników, posłańców itp.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Tylko duże g. miały tak rozbudowany system instytucji samorządowych. Potrzeby niewielkich skupisk były znacznie mniejsze. Zmiany administracyjne i prawne wprowadzone przez państwa zaborcze ograniczyły funkcje i rolę g. (dozór bóżniczy, patent tolerancyjny), powstały gminy wyznaniowe. W niepodległej Polsce zachowano instytucję g. wyznaniowej, która potocznie nadal nazywana była przez Żydów kahałem. H.W.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Gmina" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl