SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Haskala

haskala [hebr., oświecenie], prąd kulturowy zapoczątkowany w końcu XVIII w. wśród Żydów pod wpływem oświecenia europejskiego. Najważniejszym jego ośrodkiem był Berlin, gdzie działał Moses Mendelssohn. Zgromadził on wokół siebie grono zwolenników, którzy nazwali się maskilim [hebr., oświeceni]. Byli wśród nich m.in.: Szlomo Majmon, Naftali Herc Wessely (N.H. Wiesel), Herz Homberg, Dawid Friedländer. Głoszony przez nich program zawierał postulaty: emancypacji, objęcia Żydów świeckim i nowoczesnym nauczaniem, modernizacji własnej kultury i częściowo akulturacji (zarzucenie tradycyjnego stroju, niektórych obyczajów i języka jid.), produktywizacji (podejmowanie zawodów nie związanych z handlem i rzemiosłem, propagowanie rolnictwa) oraz wykształcenia poczucia obywatelskości, rozumianego jako lojalność wobec władz państwa.
Mendelssohn nawiązał kontakty z wieloma przedstawicielami elity intelektualnej Berlina, publikował postulaty i apele kierowane do władz, w których domagał się równouprawnienia i stworzenia sieci rządowych szkół dla dzieci żyd. Żądanie równouprawnienia zostało odrzucone przez wszystkie monarchie absolutne, radykalizm postulowanych reform i stosowanie przymusu przy próbach ich realizacji doprowadziły do ostrej konfrontacji z judaizmem ortodoksyjnym, zwł. na ziemiach pol. Maskilom nie udało się unowocześnić tradycji żyd., wielu z nich porzucało judaizm dla chrześcijaństwa, co umożliwiało im korzystanie z równych praw i zdobywanie stanowisk niedostępnych dla wyznawców judaizmu. H. należała jednak do najważniejszych zjawisk w kulturze żyd. przełomu XVIII i XIX w. Zapoczątkowała proces wewnętrznej modernizacji, unowocześnienia własnej kultury, jej zeświecczenia, co doprowadziło w rezultacie do włączenia się oświeconych Żydów do kultury ogólnoeuropejskiej, a także wniesienia w poszczególne kultury nar. własnego wkładu.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Wśród pol. Żydów ruch ten miał znaczny wpływ na powstanie koncepcji asymilacji umiarkowanej. Dzięki niemu pojawiło się nowoczesne piśmiennictwo w języku hebr., jid. i pol., powstało także środowisko Żydów wykształconych w szkołach świeckich (żyd. i ogólnych) lub nawet katolickich, które wniosło swój wkład w formowanie się pol. inteligencji. A.C.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Haskala" ?

zobacz także

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl