SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Języki żydowskie

języki żydowskie. Wędrowne ludy Hebrajczyków na starożytnym Bliskim Wschodzie mówiły hebr., należącym do grupy języków semickich. Powstały w nim najstarsze teksty judaizmu, Dekalog, Tora, Biblia i Miszna. Hebrajski jako język święty był przez cały okres historii Żydów używany w liturgii oraz piśmiennictwie rel. W XIX w. nastąpiło jego odrodzenie, gł. w środowiskach haskali, a później działaczy syjon., którzy unowocześnili słownictwo i przywrócili mu status języka żywego. We współczesnym Izraelu jest to język oficjalny, obok języka arab. i ang. Od III w. p.n.e. mieszkańcy Judei i Galilei zaczęli posługiwać się językiem aram., także należącym do języków semickich. Została w nim zapisana część Talmudu. W okresie diaspory Żydzi używali wielu języków.
Na Półwyspie Iberyjskim powstały dialekty ladino (judeokastylijski) i dżudejro (judeoportugalski), z silnymi leksykalnymi wpływami hebrajszczyzny i aramejskiego. Po wygnaniu z Hiszpanii (1492) posługiwali się nimi Żydzi zamieszkali w krajach islamskich, gł. w imperium tureckim, oraz małe enklawy uciekinierów z Półwyspu Iberyjskiego rozsiane w Europie (Bałkany, Włochy, Francja, Holandia). Obecnie języki te niemal całkowicie zaniknęły. We Francji powstał dialekt laaz (corfat), którego podstawowym składnikiem był język starofrancuski. Zaniknął jednak już w średniowieczu. Aszkenazyjczycy posługiwali się językiem jidysz. Powstał na bazie dwunastowiecznego dialektu dolnoniemieckiego, wchłaniając leksykalne zapożyczenia z języka hebr. oraz nieliczne ślady starofrancuskiego. Mniej więcej w XVI w. stał się w pełni ukształtowanym, odrębnym językiem. Dzielił się na dwa dialekty: zachodni, którym posługiwali się Żydzi niem., niderlandzcy itp. (zaniknął w XVII–XVIII w.), oraz wschodni, obejmujący swym zasięgiem Europę Wschodnią, rozwijający się pod wpływem języków słowiańskich.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Wschodnioeuropejski jidysz dzielił się na kilka pomniejszych dialektów: wołyński, rozpowszechniony wśród Żydów w Galicji, na Ukrainie i w Mołdawii; litewski, którym mówili Żydzi na terenie Litwy, Białorusi i Białostocczyzny; oraz centralny lub pol., obejmujący tereny byłej Kongresówki. Każdy z nich miał kilka odmian gwarowych, np. jidysz pol. – gwarę warszawską. W końcu XIX i w XX w. powstała bogata literatura w języku jid. Obecnie jidysz pozostał mową codzienną jedynie wśród niektórych grup chasydzkich mieszkających w Stanach Zjednoczonych i Izraelu. A.C.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Języki żydowskie" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl