SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Kazimierz

Kazimierz [jid. Kuzmir], miasto założone w XIV w. przez Kazimierza III Wielkiego, od pocz. XIX w. dzielnica Krakowa. Osadnictwo żyd. poświadczone od 1389. Rozwój demograficzny gminy nastąpił na przełomie XV i XVI w., kiedy osiedlili się tu Żydzi zmuszeni do opuszczenia Krakowa, a także przybysze z Czech i Moraw. W 1485 istniała tu łaźnia żyd., trzy lata później rynek żyd. W tym okresie powstała zapewne pierwsza synagoga, nazywana obecnie Starą. Miejscowi Żydzi niechętnie patrzyli na napływ przybyszów z innych państw. Na pocz. XVI w. w Kazimierzu istniały dwie gminy – polska i czeska, z czasem połączyły się. Wzrost demograficzny gminy kazimierskiej spowodował jej rozwój przestrzenny. Żydzi zakupili od chrześcijan wiele domów i parcel. Dzielnica żyd., której obszar wyznaczają dzisiejsze ulice św. Józefa, Bożego Ciała, Miodowa i Dajwór, została otoczona murem, wejście do niej prowadziło przez zamykane na noc trzy bramy. W 1564 otrzymała przywilej de non tolerandis christianis. W 1578 mieszkało tu ponad 2 tys. osób, w 1. poł. XVII w. już ok. 4,5 tys. Ciasnota stała się przyczyną kolejnego powiększenia obszaru dzielnicy żyd. w 1608. Niepełny spis z 1635 wymienia 67 domów wzniesionych na nowych terenach. Gmina kazimierska posiadała rozbudowany system władz samorządowych, których działalność oparta była na najstarszym z zachowanych statutów gminnych z 1595. Prowadziła szeroką działalność charytatywną. Dysponowała szpitalem, domem gminnym i sądowym, przytułkiem. Gmina, jako jedna z największych i najbogatszych na ziemiach pol., odgrywała ważną rolę w Sejmie Żydowskim. W XVI i XVII w. powstały kolejne synagogi: Wysoka (ok. 1556), Remu (ok. 1572), Bociana (1620), Kupa (1643), Ajzyka (Icchaka, ok. 1644). W tym okresie miasto stało się centrum nauki talmudycznej o zasięgu międzynarodowym. Pierwszym znakomitym uczonym i rabinem był Jakub Polak, założyciel jesziwy, która szybko zaczęła przyciągać uczniów z odległych miast. Jego uczniami i następcami byli: Szalom Szachna, Mosze Fiszel, Mosze Isserles. Działali tu także Natan Spira, Meir Gedalia, Joel Sirkes, Jom Tow Lippman.
Rozbudowa gminy kazimierskiej była efektem zamożności jej mieszkańców, w XVI–XVIII w. należała ona do najbogatszych skupisk żyd. Podstawą dobrobytu był handel i działalność kredytowa. Handlowano różnymi towarami. W wykazach celnych u schyłku XVI w. najczęściej wymieniane są skóry, wosk, miód, tzw. towary wsch. (tkaniny i kobierce). W poł. XVII w. w większych ilościach pojawiły się: ołów, ryby solone, wełna, a także wsch. przyprawy (cynamon, imbir, cukier) oraz gorzałka ruska. Coraz częstszym towarem były księgi hebr. Oprócz tego tradycyjnie handlowano wołami, suknem śląskim, winem. Wielcy kupcy prowadzili także operacje kredytowe, należeli do nich najzamożniejsi: Lewel Markowicz, Lewek Landau, Wolf Bocian, Szlomo Melles, Szlomo Jakubowicz. Ważne miejsce w ekonomice Żydów kazimierskich zajmowało rzemiosło. Od 1613 w K. istniał żyd. cech kuśnierski, wkrótce pojawiły się następne – rzeźników, torbiarzy, cyrulików, złotników, skórników, piwowarów. Organizacji cechowej nie stworzyli wytwórcy kilkudziesięciu innych rzemiosł – krawcy, szewcy, piekarze, tkacze, introligatorzy i wielu innych. Działalność gosp. Żydów kazimierskich budziła sprzeciw kupców i rękodzielników chrześc., co zaowocowało wydaniem licznych ograniczeń, znalazło także oddźwięk w literaturze antyżydowskiej (zwł. u S. Miczyńskiego). W XVII w. K. był kilkakrotnie niszczony przez pożary, największe spustoszenia powstały w okresie wojen szwedzkich 1655–60. Wkrótce potem mieszkańcy zostali zdziesiątkowani przez zarazę. Wydarzenia te nie załamały statusu gminy kazimierskiej. Umocniła się pozycja kilku najzamożniejszych, wpływowych rodzin, stopniowo ubożała jednak grupa średnich i drobnych kupców i rzemieślników. Proces ten był spowodowany upadkiem gosp. miast pol., ograniczeniem rynków zbytu, a także konkurencją wytwórców chrześc. starających się ograniczyć prawa Żydów. W 1761 pol. Sejm przyjął postanowienie zakazujące Żydom prowadzenia handlu na obszarze Krakowa.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Tak jak inne gminy w Polsce K. był zadłużony (długi żydowskie), wierzycielami były klasztory, zamożna szlachta i kupiectwo chrześc. Wskutek ubożenia miasta zmniejszyła się liczba ludności. W 1775 w K. mieszkało 3,5 tys. Żydów, zajmowali oni 220 domów. W tym okresie wielu Żydów kazimierskich przeniosło się do Warszawy. Pod koniec XVIII w. coraz silniejsze stały się wpływy chasydyzmu, zwł. wśród ubogich mieszkańców K. W 1785 na zwolenników tego ruchu nałożono klątwę (cherem). Od 1795 miasto znalazło się pod zaborem austr., w 1802 zostało włączone do Krakowa. W większości źródeł z XVI–XVIII w.
Żydzi mieszkający w K. nazywani byli krakowskimi lub określano ich jako mieszkających “przy Krakowie”, co nawiązywało do odwiecznych związków Żydów kazimierskich z Krakowem. H.W.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Kazimierz" ?

zobacz także

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl