SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Kielce

Kielce [jid. Kielc], miasto powstałe z osady targowej, wzmiankowanej już w XI w. Prawa miejskie otrzymało w poł. XIV w. Odsunięte od szlaków handlowych K. ważniejszą rolę odegrały jako ośrodek górnictwa i hutnictwa ołowiu, żelaza, miedzi i srebra. Jako własność biskupów krakowskich miasto posiadało przywilej de non tolerandis Judaeis, który obowiązywał do rozbiorów. Po 1815 K. znalazły się w granicach Królestwa Polskiego. W 1852 mieszkało tu ok. 100 Żydów należących do gminy w Chęcinach. Samodzielna gmina powstała w 1868, wówczas założono także cmentarz. W 2. poł. XIX w. nastąpiło ożywienie gosp. związane z rozwojem przemysłu (materiały budowlane, nawozy sztuczne, garbarnie, szkło) oraz zbudowaniem połączeń kolejowych z Zagłębiem Dąbrowskim, a później z Częstochową. Zmiany gosp. spowodowały wzrost liczby ludności.
W 1882 w K. mieszkało już ok. 2,6 tys. Żydów, a w 1909 przeszło 11 tys. W mieście działało wówczas ponad 30 chederów, ponadto szkoły prywatne, głównie elementarne, także dla dziewcząt. Aktywną działalność prowadziły żyd. partie polit. Bund i Stronnictwo Postępowo-Demokratyczne. Wiec żyd., na którym żądano zapewnienia autonomii polit. i kult., zorganizowany 11 XI 1918, wywołał pogrom, zniszczono wiele domów i sklepów. Pomimo narastającego konfliktu, gł. o podłożu ekon., gmina żyd. nadal się powiększała. W 1921 w K. mieszkało ok. 15,5 tys. Żydów (ponad 37% ogółu ludności). Zajmowali się przede wszystkim średnią i drobną wytwórczością. Istniały tu liczne organizacje rzemieślnicze, sierociniec, dom starców, biblioteka i gimnazjum. W 1932–39 ok. 5 tys. Żydów z K. i okolic wyjechało do Palestyny. W 1939 gmina żyd. liczyła ok. 25 tys. osób (ponad 35% ogółu mieszkańców). W okresie II wojny światowej przesiedlono tu kilka tysięcy Żydów z okolicznych miasteczek, a także okręgu łódzkiego, Poznania i Wiednia. 31 III 1941 w mieście utworzono getto, w którym znalazło się łącznie ok. 27 tys. osób. Niemcy powołali Judenrat, na którego czele stanął najpierw M. Pelc, a po jego aresztowaniu i wysłaniu do Auschwitz (spowodowanym odmową wypełnienia żądań hitlerowców) funkcję tę pełnił H. Lewi. Getto było dziesiątkowane przez epidemie. W ciągu kilku dni w sierpniu 1942 ok. 21 tys. Żydów przewieziono do Treblinki. Pozostała grupa ok. 2 tys. osób została osadzona w obozie pracy, część z nich zginęła w Auschwitz, nielicznym udało się przeżyć.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Po zakończeniu II wojny światowej do K. powróciło ok. 200 osób, większość z nich zamieszkała przy ul. Planty, gdzie utworzono sierociniec i kibuc. 4 VII 1946 na skutek oskarżenia o porwanie pol. chłopca doszło do pogromu, podczas którego zabito 42 osoby, a ponad 40 zostało rannych. Pogrom kielecki zainicjował wystąpienia przeciw Żydom w okolicach miasta, m.in. zatrzymywano pociągi w poszukiwaniu Żydów. Wydarzenia te spowodowały masową emigrację Żydów do Izraela oraz innych państw. W K. zachowała się synagoga pochodząca z pocz. XX w., w której mieści się obecnie archiwum. Ziomkostwa kieleckie istnieją w Izraelu, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Argentynie i Francji. H.W.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Kielce" ?

zobacz także

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl