SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Klezmerzy

Od połowy XVIII wieku datuje się początek historii grup wędrownych muzyków grających tradycyjną muzykę żydowską. Ich nazwa klezmerzy pochodzi od słów z języka hebrajskiego 'klej zemer' co oznacza "święte instrumenty". Samo pojęcie klej zemer jest związane z kultem świątynnym i oznaczało zestaw instrumentów muzycznych wykorzystywanych w czasie składania ofiar na ołtarzu świątyni. Wówczas były to przede wszystkim instrumenty dęte - takie jak trąbki wszelkich typów; perkusyjne - bębenki, dzwonki i metalowe talerze oraz instumenty strunowe - jak wielokrotnie w Biblii wspominane harfy i liry.

W czasach nowożytnych klezmerzy sięgnęli do instrumentów współczesnych. W zależności od terenów na jakich działali, przyjmowali instrumentarium charakterystyczne dla folkloru tego okręgu. Dlatego też trudno jednoznacznie stwierdzić jakie instrumenty są "typowe" dla kapel żydowskich. Z pewnością najczęściej grano na skrzypcach, kontrabasach i klarnetach, lecz pod wpływem kapel wiejskich sięgano po cymbały (Polska południowo-wschodnia, tereny dzisiejszej Białorusi i Ukrainy), akordeony (na Mazowszu) a także trąbki, tuby i flety.


Zawód klezmera często przechodził z pokolenia na pokolenie, tworząc tym samym całe dynastie słynnych muzyków, których sława czasem docierała na dwory szlacheckie. Literacka postać cymbalisty Jankiela grającego na dworze Sopliców nie jest tylko poetycką fantazją. Klezmerzy często swoją grą uświetniali dworskie uroczystości i przyjęcia.

Z zachowanych dokumentów wynika, że repertuar klezmerów był bardzo bogaty. Grano nieomal wszystko - od tradycyjnych polskich tańców szlacheckich takich jak mazury, polonezy poprzez utwory ludowe - kujawiaki, krakowiaki czy kołomyjki aż do fantazji na tematy z wodewilów i operetek. Ważnym czynnikiem kształtującym linię melodyczną i harmonikę klezmerską był rozwój muzyki chasydzkiej. Każdy z dworów miał swój charakterystyczny i rozpoznawalny styl muzyki. Od tęsknej i lirycznej twórczości chasydów z Bobowej, do pełnych temperamentu, utrzymanych w rytmie marsza utworów chasydów lubawickich. Jest więc oczywiste, że wędrujący po kraju klezmerzy przejmowali spotykane nowinki melodyczne i odmienne style gry, przetwarzając je i tworząc nowe ich interpretacje.
Lecz muzyczna inspiracja nie była jednokierunkowa. Wielu kompozytorów wykorzystywało elementy tradycyjnej muzyki żydowskiej. Charakterystyczną harmonikę żydowską odnaleźć można w mazurku a-moll op. 17 Fryderyka Chopina, u Sergiusza Prokofiewa, a nawet w pierwszych taktach Błękitnej Rapsodii Georga Gerschwina.

w internecie

Kilka witryn polskich kapel klezmerskich:
Witryna Kroke
Witryna Kapela Klezmerska Teatru Sejneńskiego
Witryna Di Galitzyaner Klezmorim
Witryna Yarehma
Po Holocauście centrum muzyki klezmerskiej przeniosło się do USA i tam przetrwała ona zarówno w postaci tradycyjnej, jak również w nowoczesnych, jazzujących odmianach.

W Polsce odrodzenie klezmerstwa miało miejsce na początku lat '90 XX wieku. Wciąż powstają nowe grupy muzyków, nagrywające płyty oraz biorące udział w koncertach cieszących się wielką popularnością. Odrodzeniu temu sprzyja powszechne zainteresowanie kulturą żydowską, popularność muzyki etnicznej i odbywające się rokrocznie Festiwale Kultury Żydowskiej, które stanowią prezentację światowych trendów w muzyce klezmerskiej całego świata.
(kw)

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Klezmerzy" ?

zobacz także

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl