SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Kulturalne organizacje żydowskie

kulturalne organizacje żydowskie. W XIX w. wielu działaczy ruchu asymilatorskiego zajmowało się rozwojem kultury. Żydowskim wydawcom literatura pol. zawdzięcza pierwsze krajowe wydania dzieł A. Mickiewicza, J. Słowackiego i Z. Krasińskiego, a także współczesnych pisarzy pozytywistycznych. Rodzina Kronenbergów współfinansowała powstanie Filharmonii Warszawskiej. Inny z warszawskich plutokratów pochodzenia żyd., odpowiadając na apel patriotów, zakupił obraz Bitwa pod Grunwaldem J. Matejki, wspomagając również malarza, który znajdował się w ciężkiej sytuacji materialnej. Nie istniały natomiast żadne instytucje wspierające kulturę żyd. Pierwszą organizacją, która się tym zajęła było stowarzyszenie B’nai B’rith. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości utworzone zostało ’ Żydowskie Towarzystwo Krzewienia Sztuk Pięknych, którego celem była wielokierunkowa opieka nad działalnością artystyczną. Wspomagało ono plastyków, fundowało stypendia dla studentów szkół artystycznych, organizowało wystawy. Równocześnie z tworzeniem zawodowych organizacji pol. literatów, powstawały podobne stowarzyszenia pisarzy żyd. Przy warszawskim PEN Clubie istniał w okresie międzywojennym Żydowski PEN Club i Hebrajski PEN Club, działał Związek Literatów Żydowskich i Związek Literatów Hebrajskich. Duże znaczenie w kulturze społeczeństwa żyd. miała muzyka. Tworzone gł. przez zwolenników syjonizmu towarzystwa śpiewacze i muzyczne, np. Ha-zomir [hebr., Słowik], odegrały na przełomie wieków podobną rolę, jak analogiczne pol. towarzystwa. Prowadząc szeroko zakrojoną działalność kult., od czytelnictwa po organizowanie odczytów i koncertów, nie tylko propagowały muzykę i świecką kulturę, ale przyczyniały się do budzenia świadomości nar. W okresie międzywojennym zaczęły powstawać żyd. szkoły i kursy muzyczne. Działały orkiestry, chóry, zespoły kameralne, amatorskie i zawodowe. W większości miast istniały żyd. towarzystwa muzyczne, organizujące koncerty i imprezy muzyczne. W latach 30. powstał Żydowski Instytut Muzyczny.
W tym czasie aktywnie działały instytucje naukowe ukierunkowane na badanie społeczności żyd., jej dziejów i kultury. Z inicjatywy działaczy oświatowych i naukowców powstały Instytut Nauk Judaistycznych oraz Jidiszer Wisnszaftlecher Institut. Liczba instytucji organizujących życie kult. była wyrazem zarówno żyd. procesu narodowotwórczego, jak i narzuconej przez państwo, a inspirowanej przez obóz nar., izolacji kulturowej społeczności żyd. Polskie organizacje często odmawiały wspomagania twórców żyd., zaś kultura żyd. nie budziła zainteresowania w pol. społeczeństwie. Na żadnym uniwersytecie nie nauczano historii Żydów, judaistyki, nie prowadzono badań nad społecznością wyznawców judaizmu. Niewielu żyd. naukowców mogło znaleźć zatrudnienie w pol. szkolnictwie wyższym. Działalność żyd. organizacji kult. została przerwana przez II wojnę światową. Mimo niesprzyjających warunków w gettach funkcjonowały szkoły, rozpoczęto tajne nauczanie, istniały teatry, orkiestry, kabarety. Literaci i malarze starali się nadal tworzyć. W getcie warszawskim działało konspiracyjne archiwum, założone przez E. Ringelbluma, które w ograniczonym zakresie usiłowało opiekować się twórcami. Naukowcy próbowali kontynuować przedwojenną pracę, traktując ją jako formę cywilnego sprzeciwu wobec hitlerowskiego barbarzyństwa. Ich wysiłkom położyła kres Zagłada. Bogata i różnorodna kultura żyd. na ziemiach pol. przestała niemal istnieć. Niemcy wymordowali większość jej twórców i odbiorców, planowo niszczyli wszelkie jej materialne ślady: zabytkowe synagogi, cmentarze, księgozbiory, kolekcje muzealne.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Ratowaniem rozproszonych resztek zajęła się po wojnie Centralna Komisja Historyczna, powołana przez Centralny Komitet Żydów w Polsce. W ramach Komitetu działał Wydział Kultury i Propagandy, który starał się animować odradzającą się kulturę żyd. Ocaleni twórcy zrzeszali się w żydowskich towarzystwach kult., Związku Żydowskich Literatów, Dziennikarzy i Artystów, Stowarzyszeniu Żydowskich Muzyków i Kompozytorów w Polsce, Związku Artystów Scen Żydowskich. Reaktywowano Żydowskie Towarzystwo Krzewienia Sztuk Pięknych. W 1950 zostały one rozwiązane, a w ich miejsce z inicjatywy komunistycznych władz utworzono Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce. Kultura żyd. w Polsce została sprowadzona do propagandowych imprez. Jej odrodzenie nastąpiło po 1956, zwł. w formie ruchu amatorskiego. Okazało się ono krótkotrwałe, położyła mu kres antyżydowska kampania władz komunistycznych (1968). Obecnie istniejące instytucje kult. to Państwowy Teatr Żydowski i Żydowski Instytut Historyczny. G.Z.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Kulturalne organizacje żydowskie" ?

DZIEŃ JUDAIZMU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

SZOAH

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl