SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Łańcut

Łańcut [jid. Lancut], miasto w woj. podkarpackim, założone w poł. XIV w., w XVI–XVII w. własność Stadnickich, następnie Lubomirskich, od XIX w. Potockich. Żydzi mieszkali tu przynajmniej od 2. poł. XVI w. Najstarsze informacje potwierdzające ich pobyt pochodzą z ksiąg dochodów i rozchodów miasta oraz rejestru poborowego z 1567, w których wymieniono trzy rodziny żyd. W następnym stuleciu liczba ta stopniowo rosła. Wówczas też powstała gmina z jej instytucjami samorządowymi, synagogą i cmentarzem (przed 1648). Żydzi łańcuccy zajmowali się handlem, gł. lokalnym, chociaż właściciele miasta nakładali na nich liczne ograniczenia, np. w 1613 na krótki okres zakazano im handlowania w mieście. Rozwijało się także rzemiosło żyd. W 1. poł. XVII w. wśród wytwórców znajdowali się specjaliści rzadkich profesji, np. szklarze i snycerze.
Na pocz. XVIII w. Żydzi łańcuccy otrzymali przywilej zezwalający im na swobodę handlowania i wykonywania rzemiosła. Nadanie to wynikało z polityki Lubomirskich dążących do rozwoju gosp. swoich dóbr. W tym okresie powstała wspaniała, barokowa synagoga. W 1765 w mieście i okolicznych wsiach mieszkało ok. 1 tys. Żydów. Od 1772 Ł. znalazł się pod zaborem austr. Na pocz. XIX w. duże wpływy zdobył tu chasydyzm. Do ożywienia gosp. miasta w poł. XIX w. przyczyniło się powstanie linii kolejowej oraz budowa przez Potockich zakładów przemysłowych – wytwórni likierów, wódek i wody kolońskiej oraz dużej cukrowni. W tym okresie Żydzi stanowili ok. 40% ludności miasta liczącego ok. 3 tys. mieszkańców. Odsetek ten pozostawał na tym samym poziomie aż do 1939, kiedy w Ł. mieszkało ok. 2,75 tys. Żydów. W okresie międzywojennym silne wpływy zdobyły ugrupowania syjon. Działały szkoły sieci Tarbut i Bejs Jakow.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Po zajęciu miasta przez Niemców we wrześniu 1939 większość Żydów została przesiedlona do radz. strefy okupacyjnej, łącznie z przesiedleńcami z terytoriów włączonych do Rzeszy społeczność żyd. liczyła ponad 1 tys. osób. 1 VIII 1942 zostali oni wywiezieni do obozu przejściowego w Pełkini, gdzie wymordowano dzieci, starców i chorych, pozostałych wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu. W Ł. ocalała synagoga z XVIII w. ze wspaniałymi stiukami i polichromiami. W latach 60. została odnowiona, obecnie mieści się tam muzeum. Zachował się również cmentarz z ohelami miejscowych cadyków. H.W.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Łańcut" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl