SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Literatura hebrajska

literatura hebrajska. Piśmiennictwo hebr. obejmuje wielowiekową spuściznę literacką Żydów, której początki sięgają starożytności, czasów skodyfikowania Tory. Do XVIII w. była to niemal wyłącznie literatura rel. W czasie niewoli babilońskiej i później (VI–III w. p.n.e.) powstała bogata literatura apokryficzna (m. in. Księga Daniela i Księgi Machabejskie), a w okresie hellenistycznym (II w. p.n.e.–I w. n.e.) midrasze, literatura mistyczna oraz gnostycka. Po ustaleniu ostatecznego kanonu Biblii, zaczęły powstawać rozbudowane komentarze do niej, Miszna, a później Talmud (I–VI w.), spisany w języku hebr. i aram. Dla potrzeb mówiącej po aram. ludności Palestyny, a także żyd. diaspory oraz nawróconych na judaizm pogan tłumaczono Biblię na inne języki (targum). Pojawiły się ’ responsy rabinackie, zapisy rozstrzygnięć prawnych w konkretnych sprawach, autorstwa rabinów cieszących się autorytetem wśród współczesnych. W epoce rozkwitu kultury żyd. w Hiszpanii działali filozofowie i mistycy, publikujący swoje dzieła w języku hebr., aram. (Zohar) i arab. (Majmonides, Nachmanides). Wielu z nich pisało także poezje, zarówno świeckie, jak i rel. (Jehuda Halewi).
W późnym średniowieczu, aż po XVI w., powstawały liczne komentarze talmudyczne (Raszi), modlitewniki (machzor), literatura umoralniająca (tzw. musaryczna), tworzone zarówno przez sefardyjczyków, jak i aszkenazyjczyków. Rozkwit kultury żyd. w renesansowej Polsce zaowocował licznymi dziełami rel. autorstwa rabinów o europejskiej sławie (Mosze Isserles, Szlomo Luria, Szalom Szachna), którzy wnieśli do nauki talmudycznej nowe koncepcje i metody (pilpul). Dzięki wspólnej granicy Rzeczypospolitej z imperium osmańskim, Żydzi pol. nawiązali kontakt z kulturą sefardyjskich współwyznawców, zwł. z kabalistycznymi szkołami w Safed i Tyberiadzie. Zaowocowało to wejściem w obieg literatury tworzonej przez sefardyjczyków, jak halachiczny kodeks Szulchan Aruch autorstwa Josefa Karo, teorie kabalistyczne Icchaka Lurii, a następnie dzieła przedstawicieli ruchu sabataizmu. Powstania kozackie, zwł. rzezie dokonane przez wojska Chmielnickiego (1648), wstrząsnęły świadomością pol. Żydów, czego wyrazem były kroniki, z których najsłynniejsza, Jewen mecula [hebr., Głębokie bagno, 1653], napisana została przez Natana Hanowera. Z XVIII w. pochodzą pamiętniki Diwrej bina [hebr., Słowa rozsądku] autorstwa Bera z Bolechowa. Wraz z powstaniem chasydyzmu literatura rel. została wzbogacona dziełami cadyków. Były to pisane w języku hebr. komentarze talmudyczne, kodeksy halachiczne, a także spisywane przez uczniów (również w języku jid.) życiorysy cadyków, pełne legend, motywów bajkowych, cytujące nauki mistrzów, często w formie aforyzmów i przypowieści. Początki nowoczesnej l.h. związane były z ruchem haskali (gł. publicystyka, dramaty biblijne i antychasydzkie komedie, a także przekłady dzieł literatury europejskiej).

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Na pocz. XIX w. powstawać zaczęły w tym języku dzieła popularyzujące wiedzę świecką, rozprawy naukowe i filozoficzne (M.M. Lewin, N. Krochmal, A. Stern, Ch.Z. Słonimski). Twórczość i publicystyka działaczy haskali przyczyniła się do odrodzenia i unowocześnienia języka hebr. Rozkwit literatury tworzonej w tym języku nastąpił jednak dopiero pod wpływem syjonizmu, który uznał hebr. za język nar. Wkład w jego unowocześnienie i rozwój wniósł zwł. Eliezer ben Jehuda (1858–1922), który zadecydował o przyjęciu wymowy sefardyjskiej i przyczynił się do rozpowszechnienia języka hebr. jako mowy codziennej wśród osadników palestyńskich. Na przełomie XIX i XX w. w Odessie, Warszawie i w Galicji powstały klasyczne utwory nowoczesnej l.h., m. in. takich pisarzy i poetów, jak: A. Mapu (1808–67), Achad Ha-Am, Ch.N. Bialik, S. Czernichowski (1875–1943), U.C. Grinberg. Wraz ze wzmożoną emigracją w okresie międzywojennym centrum l.h. przesunęło się do Palestyny. Powstające tam dzieła choć długo pozostawały pod wpływem kierunków i prądów literatury europejskiej, wytworzyły własne style. We współczesnej literaturze izraelskiej kilku twórców zdobyło światową sławę, m.in. S.J. Agnon, noblista z 1966, i A. Oz, który w 1994 był kandydatem do Nagrody Nobla. Zob.: prasa; teatr. A.C.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Literatura hebrajska" ?

DZIEŃ JUDAIZMU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

SZOAH

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl