SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Literatura polsko-żydowska

literatura polsko-żydowska. Pierwsze utwory pisane przez Żydów w języku pol. pochodzą z przełomu XVIII i XIX w. i wiążą się z ruchem ’ frankizmu. Do naszych czasów zachowały się spisane przez uczniów nauki J. Franka. Dopiero ruch asymilatorski rozwijający się w Polsce w XIX w. stworzył publicystykę i zaczątki literatury żyd. w języku pol., na łamach takich czasopism, jak “Dostrzegacz Nadwiślański – Der Beobachter an der Weichsel” (1823–24), “Izraelita Polski” (1830–31), “Jutrzenka” (1861–63), czy “Izraelita” (1866–1915). D. Neufeld, wydawca “Jutrzenki”, przetłumaczył żyd. modlitewnik (machzor) na język pol. Inny działacz ruchu asymilatorskiego, D. Rundo, tłumaczył wybór talmudycznych midraszy, zaś kaznodzieja postępowej synagogi w Warszawie I. Cylkow dokonał tłumaczenia Biblii, machzoru, a ponadto opublikował po polsku swoje kazania. Także M. Jastrow, który jako jeden z pierwszych zaczął wygłaszać w synagodze warszawskiej kazania w języku pol., opublikował je drukiem. Tworzone przez dziewiętnastowiecznych asymilatorów polskojęzyczne dzieła literatury pięknej (m. in. nowele autorstwa W. Feldmana i H. Nussbauma) nie przetrwały wprawdzie próby czasu, ale pozostają ciekawym świadectwem tamtej epoki. A. Kraushar pisał wiersze.
Pierwszą pisarką w historii pol. Żydów była M. Meyersonowa, autorka opowiadania Dawid (1878) i powieści Z ciasnej sfery (1878). Zasymilowani Żydzi tłumaczyli literaturę obcą, przede wszystkim niem., przyswajając jej dzieła kulturze pol.
W XX w., wraz z polit. rozbudzeniem Żydów, umasowieniem edukacji i procesem akulturacji, pojawiło się w Polsce zjawisko literatury żyd. tworzonej w języku pol. oraz literatury stojącej na pograniczu obu kultur. Działało wielu zasymilowanych pisarzy i poetów, których twórczość należy zaliczyć do literatury pol. Kryterium rozróżnienia tych zjawisk jest typ odbiorcy (czytelnik żyd. lub pol.) oraz samoidentyfikacja twórców. Do pierwszego nurtu zaliczyć należy krąg dziennikarzy i literatów skupionych wokół pism “Nasz Przegląd” (1923–39), “Chwila” (1919–30) i “Opinia” (1933–35). Choć wydawane w języku pol., reprezentowały żyd. nar. punkt widzenia, sprzyjając syjonizmowi. Wśród twórców tego nurtu należy wymienić J. Appenszlaka, M. Arnsteina, I. Bermana, H. Heschelesa, W. Szlengla i wielu innych. Ich twórczość, nie włączona do kanonu pol. literatury nar., została niemal całkowicie zapomniana. Jedną z ich zasług była działalność translatorska, dzięki której kultura pol. przyswoiła niektóre arcydzieła współczesnej literatury zach., np. twórczość F. Kafki.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Utwory literackie tworzone przez pisarzy-Żydów czy pochodzenia żyd. i kierowane do publiczności pol. funkcjonują w obrębie nar. literatury pol. Wymienić tu można przykładowo J. Korczaka, A. Rudnickiego, J. Brzechwę (J. Lesman), B. Leśmiana (B. Lesman), skamandrytów: J. Tuwima, A. Słonimskiego, J. Lechonia (L. Serafinowicz), K. Wierzyńskiego; a także poetów J. Wittlina, A. Ważyka (A. Wagman), A. Wata (A. Chwat), W. Słobodnika; autora tekstów kabaretowych M. Hemara (M. Hescheles); przedstawicieli literackiej awangardy: B. Jasieńskiego (B. Zysman), M. Jastruna (M. Agatstein), A. Sterna, B. Winawera, T. Peipera; czy wreszcie tworzących współcześnie pisarzy J. Stryjkowskiego i H. Grynberga. A.C.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Literatura polsko-żydowska" ?

DZIEŃ JUDAIZMU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

SZOAH

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl