SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Łódź

Łódź [jid. Lodz]. Miasto lokowane w 1423, przez następne stulecia niewielka osada rolniczą. W 1815 znalazło się w Królestwie Polskim. Wówczas rozpoczął się szybki rozwój Ł., która stała się największym ośrodkiem przemysłowym Królestwa Polskiego, opartym na włókiennictwie. Żydzi mieszkali tu od końca XVIII w., gmina żyd. powstała w latach 20. XIX w. Wnieśli istotny wkład w rozwój gosp. miasta, jako właściciele manufaktur, przemysłowcy, robotnicy fabryczni i rzemieślnicy. Kilka wielkich zakładów włókienniczych należało do przedsiębiorców żyd., I. Poznańskiego, O. Kohna i in. Było to także miasto żyd. biedoty, zamieszkującej gł. dzielnicę Bałuty. Od końca XIX w. stało się ważnym ośrodkiem ruchu związkowego i socjalistycznego. Silne wpływy miały tu takie partie, jak Polska Partia Socjalistyczna i Bund, które odegrały ważną rolę podczas rewolucji 1905. W Ł. wybuchły największe w Królestwie Polskim strajki i walki uliczne. W okresie międzywojennym miasto stało się pod względem wielkości drugim, po Warszawie, skupiskiem żyd. w Polsce i ważnym centrum kultury żyd. Działały tu liczne szkoły hebr., ortodoksyjne i chasydzkie synagogi, a także teatry i awangardowe grupy artystyczne (Jung Idysz). Wśród chasydów szczególnie wpływowa była grupa zwolenników cadyka z Aleksandrowa.
W 1820 mieszkało w Ł. 259 Żydów, co stanowiło 34% całej populacji małego wówczas miasteczka. W wyniku szybkiego procesu urbanizacji, będącej skutkiem uprzemysłowienia, liczba mieszkańców, w tym Żydów, gwałtownie wzrastała i wynosiła: w 1897 – prawie 99 tys. Żydów (32% wszystkich mieszkańców), w 1921 – 156 tys. (34,5%), w 1939 – ok. 233 tys. (33%). Po wkroczeniu Niemców i wcieleniu Ł. do Rzeszy, 8 I 1940 utworzono tu getto. Pod specjalnym nadzorem J. Goebbelsa (ministra propagandy i informacji III Rzeszy) miało ono zostać “pokazowym” gettem, wykorzystywanym w celach propagandowych. Żydów zmuszano do niewolniczej pracy w tworzonych tu zakładach przemysłowych i wytwórniach (do 1943 powstało ich 119). Na czele Judenratu stanął Ch. Rumkowski, przedwojenny przemysłowiec i filantrop. W przeciwieństwie do A. Czerniakowa, przewodniczącego warszawskiego Judenratu, Rumkowski unikał kontaktów z gettową konspiracją, a kiedy rozpoczęła się likwidacja getta, współpracował z hitlerowcami, wierząc, że spełnienie wszystkich żądań, łącznie z wyznaczaniem kolejnych kontyngentów ludzi (w tym dzieci) przeznaczonych do deportacji, uratuje część mieszkańców getta. Został wywieziony do Oświęcimia wraz z ponad 60 tys. Żydów podczas ostatniej deportacji, która trwała od lipca od początku września 1944.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Getto łódzkie, ze względu na zlokalizowane tu zakłady przemysłowe, istniało najdłużej, dlatego stosunkowo wielu jego mieszkańcom udało się przeżyć. Po wojnie w Ł. powstało największe, obok Wrocławia, skupisko ocalonych Żydów. Miasto stało się gł. ośrodkiem działalności żyd. instytucji: do 1946 było siedzibą Centralnego Komitetu Żydów w Polsce, teatru żyd. (do 1949), do 1968 istniały tu szkoły żyd. Wraz z odbudową Warszawy traciło znaczenie. W 1968 w Ł. mieszkało ok. 3,5–4 tys. Żydów i osób pochodzenia żyd. W wyniku kampanii antysem. (marzec 1968) większość z nich wyemigrowała w ciągu zaledwie kilku miesięcy. Obecnie w Ł. działa klub żyd., czynna jest jedna synagoga. Zachował się cmentarz żyd., na którym znajduje się m.in. wspaniały ohel rodziny Poznańskich. H.W.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Łódź" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl