SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Marzec 1968

marzec 1968, wystąpienia młodzieży zapoczątkowane wiecem 8 III 1968 na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego. Dwa dni później, z inicjatywy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w prasie partyjnej oraz należącej do katolickiego Stowarzyszenia PAX zamieszczono artykuły oskarżające osoby pochodzenia żyd. o zorganizowanie protestów. Zapoczątkowano tym ogólnopolską kampanię prasową oraz organizowanie masówek w fabrykach i zakładach pracy, podczas których potępiano “syjonistów” i “wichrzycieli”, wysuwano hasła antyinteligenckie i antysem. Tłem antysem. kampanii było zaangażowanie bloku państw socjalistycznych po stronie arab. w konflikcie bliskowschodnim (konflikty arabsko-izraelskie), w związku z czym Moskwa domagała się czystek w państwowych instytucjach strategicznych. W 1962–67 zwalniano osoby pochodzenia żyd. zatrudnione w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, w wojsku i centralnym aparacie administracji. Po przegranej przez stronę arab. wojnie sześciodniowej I sekretarz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) Władysław Gomułka podczas kongresu związków zawodowych (19 VI 1967) oskarżył obywateli pochodzenia żyd. o brak lojalności państwowej i publicznie okazywany entuzjazm dla zwycięstwa Izraela. Wystąpienie to zapoczątkowało czystki w środowisku dziennikarzy i twórców. W tym samym roku Polska zerwała stosunki dyplomatyczne z Izraelem. Po wydarzeniach marcowych, w 1968–69 przystąpiono do czystek we wszystkich instytucjach państwowych, od fabryk po uniwersytety, stosując kryterium narodowo-rasowe. Sekretarze partyjni w zakładach pracy otrzymywali z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych listę osób uznanych za “Żydów”, zwoływali zebranie, na którym osoby te publicznie piętnowano i pod błahym pretekstem zwalniano z pracy.
Stopień zastraszenia praktycznie uniemożliwiał obronę. W samej Warszawie w ciągu trzech miesięcy (marzec–maj 1968) zwolniono prawie 500 osób, w Łodzi w ciągu 1968–69 do emigracji zmuszono niemal całe, największe wówczas w Polsce skupisko Żydów (3,5–4 tys. osób), w tym wielu lekarzy, naukowców, filmowców (m.in. A. Forda). Wprowadzono odpowiedzialność rodzinną (np. zwalnianie z pracy rodziców za “złe wychowanie młodzieży”, współmałżonków pozostających w związku z osobą pochodzenia żyd., wyrzucanie dzieci ze szkół itp.). W stosunku do literatów i publicystów, zarówno pochodzenia żyd., jak i popierających ruch studencki, zastosowano pełny zakaz drukowania ich utworów (dotyczył m.in. P. Jasienicy, J. Andrzejewskiego, A. Słonimskiego). Rozwiązano niektóre kierunki studiów, wyrzucono z pracy wybitnych naukowców. Ograniczano do minimum kompetencje instytucji żyd., uniemożliwiając podtrzymywanie jakichkolwiek form życia nar. czy choćby grupowego. Większość działaczy żyd. zmuszono do emigracji. W 1968–71 wyjechało z Polski ok. 15–30 tys. osób. Zostały one pozbawione obywatelstwa i prawa powrotu, otrzymując tzw. “dokument wyjazdu”, którego celem był Izrael (do Izraela dotarło zaledwie 25% wyjeżdżających, reszta osiedliła się w krajach Europy Zachodniej, w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie). Polskę opuszczały osoby pochodzenia żyd. głęboko zrośnięte z pol. kulturą i członkowie ich rodzin. Emigrowali również, choć na innych zasadach, nieliczni Polacy, protestujący w ten sposób przeciwko polityce władz.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Polska została pozbawiona wielu fachowców, ludzi zasłużonych dla kultury i nauki. Posługiwanie się antysemityzmem okazało się atrakcyjną propozycją dla części społeczeństwa, o czym świadczyła duża liczba osób, która w tym czasie wstąpiła do PZPR (4 tys. osób). Natężenie państwowego antysemityzmu, czystki przeprowadzane według jawnie rasistowskich kryteriów, napastliwość kampanii prasowych, ekspulsja tysięcy obywateli oraz planowe niszczenie zabytków żyd., takich jak cmentarze i synagogi, były zjawiskiem bezprecedensowym, toteż spowodowały wiele szkód społ. i kult., negatywnie wpłynęły na obraz Polski na arenie międzynarodowej. Wydarzenia marcowe spowodowały zerwanie z komunizmem sporej grupy przedstawicieli środowisk inteligenckich o tradycjach lewicowych i rozwój opozycji demokratycznej w latach 70. Niektórzy z marcowych emigrantów starali się, mimo trudności, podtrzymywać kontakty z Polską i wspierali ruchy opozycyjne. A.C.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Marzec 1968" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl