SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Muzyka

muzyka. Na tradycje muzyczne Żydów składają się sięgające starożytności śpiewy liturgiczne oraz muzyka ludowa, powstała na terenie Europy; można tu zaliczyć utwory tworzone przez chasydów, a także folklor świecki, czerpiący z melodyki sakralnej i z lokalnych tradycji muzycznych. W czasach Pierwszej Świątyni ceremoniałom rel. towarzyszyły taniec, m. instrumentalna i śpiew. Po zburzeniu Świątyni obowiązywał zakaz używania instrumentów muzycznych podczas obrzędów rel., dlatego w synagodze dopuszczalne były jedynie śpiewne inkantacje modlitw, wykonywane przez kantora i wiernych. Podczas obrzędów odprawianych w domu, w czasie uroczystych posiłków, śpiewano wiele pieśni o treści rel. Na zakończenie szabatu śpiewano ’ zmirot o charakterystycznej powolnej i przepełnionej tęsknotą melodii, symbolizującej oczekiwania mesjańskie. Jedynie podczas wesel grały zespoły klezmerów [z hebr. klej zemer = instrumenty muzyczne]. Na ich instrumentarium składały się najczęściej skrzypce, klarnet, cymbały i bęben. Melodie klezmerskie pozostawały pod silnym wpływem miejscowej m. ludowej. W centralnej Polsce klezmerzy adaptowali melodie mazurów, kujawiaków, zawsze jednak były one dostosowywane do żyd. tradycji melodycznych i interpretacyjnych. Cieszące się uznaniem zespoły klezmerów grywały na weselach chłopskich, były zapraszane na dwory szlacheckie.
Wirtuozi, np. M.J. Guzikow (1806–37), M. Fajerman (1810–80), zdobyli sławę europejską. Na muzyczny folklor żyd. składały się śpiewane w języku jid. piosenki i ballady, o miłości, ważnych wydarzeniach rodzinnych i historycznych, a także kołysanki i utwory żartobliwe. Specyfiką żyd. kultury, w przeważającej części miejskiej, było drukowanie autorskich zbiorów takich piosenek, dlatego folklor żyd. nie był całkowicie anonimowy. Chasydyzm stworzył własną, bogatą tradycję muzyczną, zarówno w języku hebr., jak i w jid. Taniec i pieśń bez słów, powtarzająca kilka sylab (np. “aj biri bom, aj bam bom”), nazywana nigun, wykonywana była także w synagodze. W XIX i XX w. pojawili się żyd. wykonawcy muzyki klasycznej, wirtuozi, kompozytorzy i krytycy muzyczni. L. Grossman (1835–1915) tworzył opery (Rybak z Palermo i Duch wojewody), utwory orkiestrowe i pieśni. D. Ajzensztadt (1890–1942) komponował, dyrygował chórem Wielkiej Synagogi Templum w Warszawie i Chórem im. L. Grossmana, był również autorem muzyki do dramatu Golem H. Leiwika (1928). Spośród wybitnych wykonawców należy wymienić dyrygenta i skrzypka G. Fitelberga (1879–1953); skrzypków E. (1885–1940) i P. (1887–1934) Kochańskich, B. Hubermana (1882–1947), H. Szerynga (1918–88); wiolonczelistę I. Lewaka (1870–1942), pianistów A. Rubinsteina i M. Moszkowskiego (1854–1925).

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Inicjatorem powstania i pierwszym dyrektorem Filharmonii Warszawskiej, otwartej w 1901, był A. Reichman. Zwolennicy asymilacji, a później syjonizmu, zaczęli tworzyć własny ruch muzyczny, np. łódzki chór Ha-zomir [hebr., Słowik] czy warszawskie Żydowskie Towarzystwo Muzyczne z orkiestrą symfoniczną. Wątki m. żyd. zaczęły przenikać do twórczości nieżydowskich kompozytorów muzyki poważnej (np. Pieśni hebrajskie M. Ravela). Bujny rozwój teatru żyd. przyczynił się do powstania odrębnego gatunku żyd. muzyki lekkiej, wodewilowej, naśladującej melodie operetkowe. Uznanym kompozytorem takiej muzyki był m.in. G.A. Sonnenfeld (1837–1914), prowadzący orkiestrę w Dolinie Szwajcarskiej w Warszawie. W okresie międzywojennym żyd. twórcy wnieśli duży wkład do pol. m. rozrywkowej. Zaczęła kształtować się jej specyficznie żyd. odmiana, łącząca motywy tradycyjne z elementami jazzu, m. rewiowej, a nawet muzycznej awangardy. Przedwojenne przeboje tworzyli m. in. Z. Białostocki (autor szlagieru Rebeka, w latach 70. wykonywanego przez E. Demarczyk) oraz J. Petersburski. Do dziś wykonywane są piosenki kabaretowe i filmowe H. Warsa, który po wojnie tworzył m. do hollywoodzkich filmów. Popularnością cieszyła się orkiestra H. Golda oraz jazzband F. Melodysty. Pionierem przemysłu gramofonowego był J. Feigenbaum, założyciel fabryki Syrena-Rekord. A.C.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Muzyka" ?

zobacz także

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl