SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Pesach

Pesach, inaczej Święto Wyjścia, Święto Przaśników to najważniejsze i najstarsze święto w tradycji judaizmu, wielkie święto wolności, obchodzone na pamiątkę wyjścia Żydów z niewoli egipskiej pod wodzą Mojżesza, symbolizujące także zapowiedź odkupienia świata w chwili przyjścia Mesjasza. Obchody zaczynają się 15 dnia miesiąca nisan i trwają w Izraelu siedem dni, a w diasporze osiem. Najbardziej uroczyste dni to w diasporze pierwsze dwa i dwa ostatnie, natomiast w Izraelu tylko pierwszy i ostatni dzień świąt. Okres między nimi to półświęta, w czasie których można wykonywać lekką pracę.

Przygotowania do Pesach trwają przez wiele dni. Łączy się to z koniecznością wykoszerowania całego gospodarstwa domowego - kuchni, naczyń, garnków i spiżarni, czyniąc je koszer szel Pesach, zdatnymi do przygotowania i obchodów Pesach. Charakterystyczną cechą dla Święta Przaśników jest surowy zakaz jedzenia, a nawet posiadania chleba wypieczonego na zakwasie, zwanego chamec (hebr. kwas). Pojęcie to rozciągnięto na wszystkie produkty kwaśne (jak na przykład ocet), uzyskiwane drogą fermentacji (alkohol pędzony ze zbóż, wina gronowe i owocowe) a także te, które mogą ulec zepsuciu - ryż, kukurydzę, ziarno siewne. Podstawowym pożywieniem jest maca, cieńkie podpłomyki zagniecione z mąki i wody, których wyrabianie i pieczenie nie może trwać dłużej niż 18 minut, gdyż po tym czasie zaczyna się już proces fermentacji ciasta.

Ostatnim etapem przygotowań przedświątecznych jest poszukiwanie chamecu, (bdikat chamec) podczas którego dokładnie wymiata się wszelkie zakamarki domu, a znalezione okruchy pali w ognisku.
Pierwsze dwa wieczory to najuroczystsze obchody święta. Wieczerza, do której zasiadają wszyscy członkowie rodziny, nosi nazwę Wieczerzy Sederowej (seder hebr. porządek) w jej trakcie czyta się Hagadę Pesachową, tekst opowiadający historię wyjścia z Egiptu i związanych z nim plagami egipskimi oraz cudami czynionymi przez Mojżesza. Sederowi towarzyszy wiele odwiecznych rytuałów, do których należy między innymi przygotowanie tradycyjnych potraw, podawanych na specjalnym półmisku. Należą do nich:
Trzy kawałki macy, symbolizujące kohenów, lewitów i Izraelitów, czyli grupy Żydów które wyszły z niewoli egipskiej;
Zeroa, kawałek pieczonego w ogniu mięsa z kością, na pamiątkę pieczonego jagnięcia, jakiego spożywano przed wyruszeniem na pustynię;
Marror - gorzkie zioła - tarty chrzan i sałata, jedzone po zamoczeniu w słonej wodzie symbolizują łzy i gorycz niewoli;
Bejca - jajko upieczone w popiele - symbol odrodzenia;
Karpas - zwykle to nać pietruszki lub selera;
Charoset - słodka masa z tartych jabłek, orzechów i migdałów wymieszanych z odrobiną wina rodzynkowego. Konsystencją ma przypominać glinę, z której niewolnicy żydowscy wyrabiali cegły.

Na stole ustawia się najpiękniejszy kielich wypełniony winem, przeznaczonym dla proroka Eliasza, który tej nocy odwiedza wszystkie domostwa. Dlatego też zawsze zostawia się uchylone lekko drzwi. Tego dnia nie wolno odmówić gościny podróżnemu, wierząc, że pod jego postacią może ukrywać się oczekiwany prorok.

Wypijane w czasie uczty cztery puchary wina przypominają cztery boskie obietnice wyzwolenia z niewoli: "Ja was wyprowadzę... Ja was wybawię... Ja was uwolnię... Ja was przyjmę..."
W trakcie obrzędu świątecznego najmłodsze dziecko zadaje cztery pytania "czym różni się ta noc od innych?". Na te pytania odpowiada mężczyzna prowadzący Seder, tłumacząc znaczenie i historię tego święta.
Na zakończenie uczty, przed odczytaniem ostatniej części Hagady, podaje się afikoman, jeden z trzech kawałków macy sederowej. Istnieje zwyczaj, że wcześniej chowa się go w jakimś ukryciu, a dziecko, które go odnajdzie zostaje nagrodzone słodyczami.

Z Sederem łączy się też wiele tradycyjnych pieśni. Do nich należy m.in. Chag gadija ("Jedno koźlątko"). Piosenka opowiada o kupionym za dwa pieniążki koźlęciu, które zagryzł kot, którego zagryzł pies, który został obity kijem, który spłonął w ogniu, zalanym później przez wodę, którą wypił wół, którego zabił rzeźnik, który na koniec sam został zabity przez Anioła Śmierci. Prosta wyliczanka nabrała wymowy symbolicznej i religijnej, w której koźlę ma reprezentować Żydów prześladowanych przez narody świata.

Innym utworem śpiewanym w Pesach jest Ma achad (Cóż jest jedno?) wyliczający po kolei najistotniejsze pojęcia religii i historii Żydów. Podobny charakter ma Dajenu (Wystarczyło by nam), której treścią jest łaska Boga i cuda, które uczynił w czasie ucieczki Żydów z Egiptu.
Wieczerza sederowa trwa wiele godzin do późna w noc, kończy się ją życzeniem Le szana haba bi-Jeruszalaim - "Przyszłego roku w Jerozolimie", co podkreśla wieczną tęsknotę i chęć powrotu do ojczyzny.

(kw)

Zapraszamy do dyskusji na temat "Pesach"

zobacz także

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl