SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Rzeszów

Rzeszów [jid.: Rajsze, Rejsze], miasto lokowane w 1354, od końca XVI w. ważny ośrodek handlowy usytuowany na szlaku prowadzącym z Krakowa na Ruś, znany z jarmarków, do 1772 własność prywatna. Osadnictwo żyd. potwierdzone od poł. XVI w. Żydzi dzierżawili podatki oraz młyny. Zajmowali się także handlem, m.in. winem, suknem i płótnem; towary te dostarczali także do Gdańska. W przywileju Mikołaja Ligęzy wydanym w 1599 zakazano im handlować wyrobami rzemieślniczymi, nie zahamowało to jednak rozwoju rzemiosła. Wśród wytwórców znajdowali się gorzelnicy, krawcy, szmuklerze, hafciarze, stolarze, szklarze, mydlarze, aptekarze. Zgodnie z zarządzeniem właścicieli, Ostrogskich, w 1. poł. XVII w. Żydzi mogli posiadać 7 domów w Starym Mieście oraz 40 w usytuowanym w pobliżu tzw. Nowym Mieście. Dane te pozwalają szacować wielkość gminy na ok. 500 osób. W tym okresie istniała synagoga (tzw. Stara) zbudowana przy murze obronnym.
Miasto zostało poważnie zniszczone w wyniku wojen w poł. XVII i na pocz. XVIII w. oraz pożarów i epidemii. Wydarzenia te spowodowały zastój gosp., nie zahamowały jednak rozwoju demograficznego gminy żyd. W 1765 liczyła ona ok. 1200 osób. W wyniku pierwszego rozbioru miasto znalazło się w Austrii, stało się siedzibą starostwa i innych instytucji rządowych, ożywienie gospodarcze przyniosła budowa połączeń kolejowych z Krakowem, Lwowem i Jasłem. Powstało tu kilka zakładów przemysłowych, m.in. fabryka narzędzi rolniczych. Popularnością cieszyły się wyroby złotników. Miasto było ważnym ośrodkiem handlu produktami rolnymi, odbywały się tu targi, na których sprzedawano zboże, bydło i konie. Szybko rosła liczba ludności, w tym także żyd., w 1800 wynosiła ponad 3,5 tys., w 1880 ponad 5,8 tys. (52% ludności). W XIX w. powstał szpital żyd., przytułek dla starców, szkoły i wiele instytucji kult. Silną pozycję zdobył chasydyzm. Od końca XIX w. działały partie polit., gł. syjon. Silne wpływy uzyskały one w okresie międzywojennym. We wrześniu 1939 w Rz. mieszkało ok. 14 tys. Żydów (47% mieszkańców miasta).

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Wkrótce po rozpoczęciu II wojny światowej Niemcy deportowali do miasta 6 tys. Żydów z terenów wcielonych do Rzeszy. W styczniu 1942 utworzyli getto. Znalazło się w nim łącznie ok. 25 tys. osób, w tym ok. 16 tys. Żydów z okolicznych miasteczek. Większość jego mieszkańców, ponad 20 tys. osób, została zamordowana w obozie zagłady w Bełżcu latem 1942, kilka tysięcy rozstrzelano w lesie k. Rudnej. Getto zostało zlikwidowane we wrześniu 1943. Zdolnych do pracy wywieziono do obozów pracy w Szebniach i Płaszowie, pozostali zginęli w obozie zagłady Auschwitz. Nieliczni Żydzi przebywali w miejscowym obozie pracy do lipca 1944. W Rz. ocalały dwie synagogi z XVII w. W staromiejskiej mieści się obecnie archiwum, w nowomiejskiej – galeria. Zachował się także cmentarz z nagrobkami z XIX i XX w. W miejscowym muzeum eksponowany jest bogaty zbiór judaików.
H.W.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Rzeszów" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl